مسیر ریلی ایران–ترکمنستان–ازبکستان (سرخس)
گذرگاه ریلی سرخس محل تعویض بوژی میان خط ۱۴۳۵ ایران و خط ۱۵۲۰ ترکمنستان است. در دسامبر ۲۰۲۵ نخستین قطار باری ایران با واگنهای ساخت ایران بهصورت ترانزیت از ترکمنستان به بخارا در ازبکستان رسید. ایران هدف افزایش ظرفیت تعویض بوژی سرخس از ۴۰۰ به ۶۰۰ واگن در روز را اعلام کرده است. زمان و هزینه رسمی این مسیر منتشر نشده است.
انتشار: آخرین بررسی: وضعیت اطلاعات:جاری
سطح اطمینان: متوسط
خطوط فعال، خطوط با سرویس محدود، پروژههای در دست ساخت و طرحهای پیشنهادی جدا علامت خوردهاند؛ هیچ مسیر پیشنهادی یا در دست ساختی فعال نیست. زمان و هزینه حمل فقط در صورت وجود منبع آمده است. پیش از رزرو، وضعیت روز مسیر را از راهآهن یا اپراتور استعلام کنید.
مبدأ، مقصد و کشورهای ترانزیتی
- رویه گزارششدهجاری
مسیر از شبکه ایران به سرخس (مرز ایران) و سرخس ترکمنستان، سپس از شبکه ترکمنستان به ازبکستان میرود. نخستین قطار ترانزیتی ایران در این مسیر به مقصد بخارا حرکت کرد.
تاریخ: 2025-12-03
- تحلیلنیازمند تأیید از مرجع رسمی
ادامه مسیر تا تاشکند از طریق شبکه داخلی ازبکستان است؛ جزئیات ایستگاهها و برنامه حرکت در منبع معتبر یافت نشد.
ایستگاههای اصلی و اتصال به شبکه
- رویه گزارششدهجاری
ایستگاههای اصلی ذکرشده: سرخس (ایران)، سرخس (ترکمنستان) و بخارا (ازبکستان). ایران زیرساخت پایانههای سرخس و اینچهبرون را در حال توسعه اعلام کرده است.
گذرگاه مرزی ریلی، عرض خط و روش انتقال
- رویه گزارششدهجاری
در سرخس عرض خط از ۱۴۳۵ میلیمتر (ایران) به ۱۵۲۰ میلیمتر (ترکمنستان) تغییر میکند.
- آمار یا اطلاعیه رسمیپیشنهادی
روش انتقال، تعویض بوژی است. رئیس راهآهن ایران هدف افزایش ظرفیت تعویض بوژی سرخس از ۴۰۰ به ۶۰۰ واگن در روز را اعلام کرد (هدف، نه ظرفیت محققشده).
تاریخ: 2025-09-08 — مرجع: RAI
- رویه گزارششدهپیشنهادی
ایران و ترکمنستان در اوت ۲۰۲۵ بر ساخت دو خط ریلی اضافی در گذرگاه سرخس توافق کردند؛ اتمام آنها تأیید نشده است.
واگن، کانتینر، نوع کالا و ظرفیت
- رویه گزارششدهجاری
قطار دسامبر ۲۰۲۵ شامل ۴۰ واگن تماماً ساخت ایران با محصولات فلزی از جمله آهن اسفنجی (DRI) بود. طبق گزارش، عبور مستقیم واگنهای ایرانی از کشورهای CIS پیشتر مجاز نبود و پس از مذاکرات ممکن شد.
تاریخ: 2025-12-03
- آمار یا اطلاعیه رسمیپیشنهادی
ترانزیت ریلی ایران–ترکمنستان در سال قبل ۱.۶ میلیون تن بوده و هدف ۴ میلیون تن اعلام شده است؛ در همان گزارش هدف ۶ میلیون تن ریلی در برنامه مشترک نیز آمده است (دو عدد متفاوت).
تاریخ: 2025-09-08
زمان ترانزیت
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
زمان ترانزیت رسمی منتشر نشده است. منبع خبری فقط ادعا کرده زمان تحویل حدود یکسوم کوتاهتر از مسیر دریایی است (گزارششده).
هزینه و نحوه دریافت استعلام نرخ
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
تعرفه رسمی منتشرشده یافت نشد. برای استعلام به راهآهن ج.ا.ا (RAI)، راهآهن ترکمنستان و راهآهن ازبکستان یا فورواردرهای دارای قرارداد با آنها مراجعه کنید. ایران از تخفیفهای ویژه حمل در گذرگاه لطفآباد خبر داده است.
- رویه گزارششدهجاری
شش کشور (ایران، چین، ازبکستان، ترکیه، ترکمنستان، قزاقستان) بر تعرفههای یکسان کریدور توافق کردهاند.
تاریخ: 2025-12-04
شرکتها و نهادهای مسئول
- رویه گزارششدهجاری
طرف ایرانی: راهآهن جمهوری اسلامی ایران (RAI). قطار دسامبر ۲۰۲۵ در چارچوب توافق ریلی ششجانبه حرکت کرد؛ رئیس راهآهن ازبکستان آمادگی پذیرش واگنهای ایرانی را اعلام کرده بود.
وضعیت فعلی و اختلالها (۲۰۲۵–۲۰۲۶)
- رویه گزارششدهجاری
مسیر از دسامبر ۲۰۲۵ برای ترانزیت مستقیم واگن ایرانی تا ازبکستان فعال گزارش شده است.
تاریخ: 2025-12-03
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
در ۹ ژوئیه ۲۰۲۶ راهآهن تهران–مشهد پس از حمله هوایی آمریکا متوقف شد؛ تاریخ ازسرگیری رسمی اعلام نشد. اثر آن بر بار مقصد سرخس منتشر نشده است.
تاریخ: 2026-07-09
محدودیتهای ترانزیت و اسناد
- تحلیلجاری
ایران از ۱۹۹۷ عضو سازمان همکاری راهآهنها (OSJD) است که موافقتنامه SMGS را اداره میکند. برای حمل با کشورهای عضو SMGS (مانند ترکمنستان، قزاقستان، ازبکستان و روسیه) معمولاً بارنامه SMGS یا بارنامه مشترک CIM/SMGS به کار میرود؛ نوع سند را برای هر محموله از اپراتور و راهآهن مبدأ تأیید کنید.
مرجع: OSJD
- تحلیلجاری
کارنه TIR یک سند ترانزیت گمرکی جادهای است و جایگزین بارنامه ریلی (CIM/SMGS) یا اظهارنامه ترانزیت گمرکی ریلی نمیشود. اسناد گمرکی ترانزیت در ایران را از گمرک ایران یا ترخیصکار مجاز استعلام کنید.
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
در ۱ اکتبر ۲۰۲۶ دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC) «شرکت راهآهن جمهوری اسلامی ایران»، «شرکت قطارهای مسافری رجا» و شرکتی با نام ثبتشده «Sherkat-E Rah Ahan-E Khamle-O-Naghle» را ذیل فرمان اجرایی ۱۳۹۰۲ به فهرست تحریم افزود. خزانهداری آمریکا دلیل این اقدام را استفاده از راهآهن برای حمل نفت و حفظ تجارت منطقهای در شرایط محاصره دریایی اعلام کرده است. پیش از هر قرارداد حمل یا پرداخت مرتبط با راهآهن ایران، مشاوره حقوقی تحریم بگیرید.
سند: E.O. 13902 — تاریخ: 2026-10-01 — اجرا: 2026-10-01 — مرجع: U.S. Treasury / OFAC
منابع
- Tehran Times(2025-09-08)رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
- Caspian Post(2025-12-03)رسانهٔ خبری
- The Times of Central Asia (citing ISNA)(2025-11-11)رسانهٔ خبری
- Index 1520 (railway industry portal) - INSTC overview(n.d.)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Eghtesad Online(2025-12-04)رسانهٔ خبری
- Wikipedia - Organisation for Co-operation between Railways (OSJD)(n.d. (accessed 2026-11-11))مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- OTIF (Intergovernmental Organisation for International Carriage by Rail) - member states list(n.d. (accessed 2026-11-11))رسمی
- U.S. Treasury, Office of Foreign Assets Control (OFAC)(2026-10-01)رسمی
- U.S. Department of the Treasury (press release: Operation Economic Outcast Targets Iran's Remaining Industrial Lifelines)(2026-10-01)رسمی
- Trend News Agency(2026-07-09)رسانهٔ خبری