راهنمای کامل تجارت ایران و ترکیه | ۲۰۲۶
ترکیه از شرکای اصلی ایران است، اما آمار دو کشور اختلاف زیادی دارد (TÜİK: واردات ترکیه از ایران ۱٫۵ میلیارد دلار در ده ماه ۲۰۲۵؛ گمرک ایران: ۵٫۷ میلیارد دلار صادرات در ده ماه ۱۴۰۴). فولاد و پلاستیک بیشترین سهم را دارند. قرارداد ترجیحی محدود از ۲۰۱۵ اجرا میشود و ترکیه از اکتبر ۲۰۲۵ تحریمهای سازمان ملل را اجرا میکند.
انتشار: آخرین بررسی: وضعیت اطلاعات:جاری
سطح اطمینان: متوسط
اطلاعات هر کشور تاریخدار و دارای منبع است و ممکن است تغییر کرده باشد. تحریمها و محدودیتهای بانکی فقط بهصورت واقعیت بیان شدهاند؛ برای هر معامله مشاوره حقوقی بگیرید. پیشنهادهای ورود به بازار «تحلیل» است، نه تضمین.
وضعیت روابط تجاری و توافقها
- رویه گزارششدهجاری
موافقتنامهٔ تجارت ترجیحی ایران و ترکیه (امضا ۲۹ ژانویهٔ ۲۰۱۴) از ۱ ژانویهٔ ۲۰۱۵ اجرا شده است: ترکیه برای فهرستی از محصولات کشاورزی ایران و ایران برای فهرستی از محصولات صنعتی ترکیه تخفیف تعرفه میدهند. تعداد اقلام در منابع متفاوت است (۱۲۵/۱۴۰ یا ۱۳۸/۱۲۵).
سند: Turkish Official Gazette 04.11.2014; preferential origin regulation, Official Gazette 30.01.2015 No. 29252 — اجرا: 2015-01-01
- رویه گزارششدهجاری
ترکیه با فرمان ریاستجمهوری شمارهٔ ۱۰۴۳۸ (روزنامهٔ رسمی، ۱ اکتبر ۲۰۲۵) تحریمهای بازگشتی سازمان ملل را اجرا و دارایی اشخاص و نهادهای فهرستشدهٔ مرتبط با برنامهٔ هستهای و موشکی ایران را مسدود کرد.
سند: Presidential Decree No. 10438 — تاریخ: ۹ مهر ۱۴۰۴ · 2025-10-01 — مرجع: Presidency of Türkiye
- رویه گزارششدهجاری
پس از حملات ۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶، به گفتهٔ وزیر تجارت ترکیه، تردد بار در گوربولاک، کاپیکوی و اسندره با رویههای کنترلی ادامه یافت و عبور روزانهٔ مسافر متوقف شد.
تاریخ: 2026-03 — مرجع: Turkish Ministry of Trade
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
دو طرف هدف تجارت ۳۰ میلیارد دلاری را اعلام کردهاند؛ ادعای رئیس اتاق ایران دربارهٔ ۲۳ میلیارد دلار تجارت رسمی «امسال» با آمار ترکیه سازگار نیست.
آمار کلان تجارت (آخرین ارقام)
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
آمار ترکیه (TÜİK، سیستم تجارت ویژه): ژانویه تا اکتبر ۲۰۲۵ صادرات ترکیه به ایران ۱٫۹۰۴ میلیارد دلار و واردات ترکیه از ایران ۱٫۵۴۲ میلیارد دلار؛ سال ۲۰۲۴ به ترتیب ۲٫۳۸۱ و ۲٫۰۲۰ میلیارد دلار.
مرجع: TÜİK
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
آمار گمرک ایران: ده ماه نخست ۱۴۰۴ صادرات غیرنفتی ایران به ترکیه ۵٫۶۶۰ و واردات از ترکیه ۷٫۹۲۱ میلیارد دلار؛ پنج ماه نخست ۱۴۰۵ صادرات ۳٫۷ و واردات ۲٫۸ میلیارد دلار اعلام شد.
مرجع: IRICA
| منبع | دوره | صادرات ایران به ترکیه / واردات ترکیه از ایران | واردات ایران از ترکیه / صادرات ترکیه به ایران |
|---|---|---|---|
| TÜİK | ۲۰۲۴ | 2020 | 2381 |
| TÜİK | ژانویه–اکتبر ۲۰۲۵ | 1542 | 1904 |
| گمرک ایران | ۱۰ ماه ۱۴۰۴ | 5660 | 7921 |
| گمرک ایران (به نقل مهر) | ۵ ماه ۱۴۰۵ | 3700 | 2800 |
میلیون دلار. اختلاف بزرگ میان آمار ایران و ترکیه وجود دارد (تعریف، سیستم تجارت و دوره متفاوت)؛ بخش تعارضها را ببینید.
کالاهای اصلی صادرات و واردات
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
واردات ترکیه از ایران در ۲۰۲۴ (TÜİK): فلزات و محصولات فلزی (فصل ۷۲ تا ۸۳) ۱٬۳۰۹٫۹ میلیون دلار (۶۴٫۸۵٪)، پلاستیک و لاستیک ۳۷۴٫۷ میلیون دلار (۱۸٫۵۵٪) و مواد شیمیایی ۱۳۹٫۵ میلیون دلار.
مرجع: TÜİK
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
صادرات ترکیه به ایران در ۲۰۲۴: ماشینآلات و الکترونیک ۴۳۶٫۱، مواد شیمیایی ۳۴۸٫۵، نساجی و مواد اولیه ۳۳۴٫۷ و صنایع غذایی ۳۰۲٫۴ میلیون دلار.
مرجع: TÜİK
فرصتها (مستند به داده)
- تحلیلجاری
دادههای TÜİK نشان میدهد فولاد و محصولات فلزی و پلیمرها (پلاستیک) بازار جاافتادهٔ ایران در ترکیهاند؛ مقامات دو طرف پتروشیمی، صنایع غذایی (گلخانهای) و دارو را حوزههای همکاری نام بردهاند.
- رویه گزارششدهجاری
گمرک بازرگان: صادرات از ابتدای سال تا مرداد ۱۴۰۵ حدود ۱۹۰ هزار تن (۴۰٪ رشد) و واردات حدود ۱۵۰ هزار تن (۲۵۰٪ رشد) اعلام شد؛ ترانزیت کامیونی از بازرگان در تابستان ۲۰۲۶ حدود ۶۰٪ افزایش گزارش شد.
مقررات واردات کشور مقصد
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
سامانهٔ کنترل مبتنی بر ریسک ترکیه (TAREKS، وزارت تجارت، از ۲۰۱۰) ایمنی و کیفیت گروههایی مانند تجهیزات حفاظت فردی، اسباببازی، باتری، مصالح ساختمانی، تجهیزات پزشکی، ماشینآلات و لوازم برقی را کنترل میکند.
مرجع: Turkish Ministry of Trade
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
برای مواد غذایی و کشاورزی، بسته به کد HS، گواهیهای کنترل، بهداشت، فروش آزاد، گیاهپزشکی و/یا دامپزشکی لازم است.
- رویه گزارششدهجاری
کالا و طرفهای ایرانی با فهرستهای تحریم سازمان ملل که ترکیه از اکتبر ۲۰۲۵ اجرا میکند تطبیق داده میشوند.
تعرفه و مالیات
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
ترکیه از ۱۹۹۶ با اتحادیهٔ اروپا اتحادیهٔ گمرکی کالاهای صنعتی دارد؛ کالای غیراروپایی مشمول تعرفهٔ ترکیه بر پایهٔ تعرفهٔ مشترک خارجی اتحادیهٔ اروپاست و ترکیه برای کشاورزی و اقلام حساس نرخ خود را دارد.
- آمار یا اطلاعیه رسمینیازمند تأیید از مرجع رسمی
ترکیه گاهی «حقوق گمرکی اضافی» (ACD) بر برخی کالاها از برخی کشورها اعمال میکند؛ اعمال آن بر کدهای مشخص با مبدأ ایران باید برای هر کد کنترل شود.
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
مالیات بر ارزش افزودهٔ استاندارد ۲۰٪ (بیشتر محصولات کشاورزی ۱ تا ۱۰٪) بر مبنای CIF بهعلاوهٔ حقوق؛ مالیات مصرف ویژه (ÖTV) بر سوخت، خودرو، الکل، دخانیات و کالای لوکس.
- رویه گزارششدهجاری
نرخ ترجیحی قرارداد ترجیحی فقط برای اقلام فهرستشده و با ارائهٔ مدرک مبدأ ترجیحی اعمال میشود.
استاندارد و مجوزها
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
برای کالاهای مشمول دستورالعملهای نشان CE، گواهی انطباق از نهاد مشخصشده یا اظهارنامهٔ انطباق سازنده لازم است و TAREKS کنترل را انجام میدهد.
- تحلیلنیازمند تأیید از مرجع رسمی
الزامات گواهی مؤسسهٔ استاندارد ترکیه (TSE) برای کالاهای خاص در منابع بررسیشده تأیید نشد؛ نیازمند تأیید از مرجع رسمی است.
اسناد ترخیص در کشور مقصد
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
فاکتور تجاری (سه نسخه با کد HS، مبدأ و شرایط پرداخت)، بارنامه، فهرست عدلبندی، گواهی مبدأ (دو نسخه، انگلیسی، بدون اصلاح، تصدیقشده) و گواهیهای بهداشتی/گیاهپزشکی حسب مورد.
پرداخت و تسویه
- رویه گزارششدهجاری
ترکیه دارایی اشخاص و نهادهای فهرستشدهٔ سازمان ملل از جمله بانکهای ایرانی مشمول را مسدود کرده است؛ بانکهای ترکیه در قبال تراکنشهای مرتبط با ایران محتاطاند.
- تحلیلجاری
پیش از قرارداد، بانکها، طرف معامله و مبدأ کالا را با فهرستهای تحریمی بررسی کنید و از مشاور حقوقی دربارهٔ ریسک تحریمهای آمریکا نظر بگیرید.
مسیرهای حمل
- رویه گزارششدهجاری
جاده: بازرگان–گوربولاک (اصلیترین)، سرو–اسندره و رازی–کاپیکوی؛ ریل: رازی–کاپیکوی (قطار مسافری تهران–وان از مارس ۲۰۲۶ متوقف شد).
- رویه گزارششدهپیشنهادی
گذرگاه چهارم در کوزهرش (سلماس) و منطقهٔ آزاد خوی–وان–مرسین پیشنهاد شدهاند و عملیاتی نیستند.
گذرگاههای مرزی
- رویه گزارششدهجاری
بازرگان–گوربولاک، رازی–کاپیکوی (جاده و ریل) و سرو–اسندره. جزئیات در صفحات گذرگاههای سایت.
محدودیتها و ممنوعیتها
- رویه گزارششدهجاری
تحریمهای سازمان ملل علیه ایران از پایان سپتامبر ۲۰۲۵ (مهر ۱۴۰۴) با سازوکار ماشه بازگشت و آمریکا مقررات تحریمی ایران (ITSR) را اجرا میکند. این تحریمها بسته به طرف معامله، کالا، بانک و مسیر، هر معامله را تحت تأثیر قرار میدهند؛ پیش از قرارداد مشاورهٔ حقوقی بگیرید.
تاریخ: 2025-09
- رویه گزارششدهجاری
مهر ۱۴۰۵ (اکتبر ۲۰۲۶): تأخیر تا ۲۰ روز برای کامیونها گزارش شد؛ ترکیه روزانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ کامیون ایرانی را عبور میداد در حالی که ظرفیت اعلامی ۱۰۰۰ است.
تاریخ: 2026-10-22
نهادهای کلیدی حمل، گمرک و لجستیک
- رویه گزارششدهجاری
ترکیه: وزارت تجارت (گمرکات و TAREKS) و TÜİK (آمار). ایران: گمرک ایران و گمرک بازرگان.
ریسکها
- رویه گزارششدهجاری
لجستیکی: صف کامیون و سقف عبور روزانه در بازرگان (اکتبر ۲۰۲۶).
- رویه گزارششدهجاری
تحریمی و بانکی: اجرای تحریمهای سازمان ملل در ترکیه و احتیاط بانکها.
- تحلیلجاری
داده: اختلاف شدید آمار دو کشور، برآورد بازار را دشوار میکند.
پیشنهادهای ورود به بازار
- تحلیلجاری
ابتدا بررسی کنید کد HS کالا در فهرست ترجیحی است یا نه و آیا مشمول TAREKS/CE یا ACD میشود؛ سپس قیمت تحویل را با مالیات ۲۰٪ محاسبه کنید.
- تحلیلجاری
برای فولاد و پلیمر که سهم اصلی واردات ترکیه از ایران است، خریداران صنعتی را هدف بگیرید و زمانبندی تحویل را با صفهای بازرگان تنظیم کنید. فرض: ظرفیت مرزی محدود میماند.
چکلیست بازرگان
- بررسی کنید کالا در فهرست قرارداد ترجیحی است و گواهی مبدأ ترجیحی بگیرید.
- شمول TAREKS، CE یا ACD را برای کد HS کنترل کنید.
- اسناد (فاکتور سهنسخه، گواهی مبدأ تصدیقشده، فهرست عدلبندی) را آماده کنید.
- طرفها و بانکها را با فهرستهای تحریم بررسی کنید.
- صف و وضعیت گذرگاه بازرگان را پیش از حمل بررسی کنید.
پرسشهای متداول
- آیا ایران و ترکیه موافقتنامهٔ تجاری دارند؟
- بله، موافقتنامهٔ تجارت ترجیحی از ۱ ژانویهٔ ۲۰۱۵ اجرا میشود و فقط فهرست محدودی از کالاها را پوشش میدهد.
- مالیات بر ارزش افزوده در ترکیه چقدر است؟
- نرخ استاندارد ۲۰٪ است و بیشتر محصولات کشاورزی ۱ تا ۱۰٪ دارند؛ مبنا CIF بهعلاوهٔ حقوق گمرکی است.
- چرا آمار ایران و ترکیه با هم فرق دارد؟
- تعریف، سیستم تجارت و دورهها متفاوت است؛ مثلاً TÜİK واردات ترکیه از ایران را ۱٫۵ میلیارد دلار در ده ماه ۲۰۲۵ و گمرک ایران صادرات به ترکیه را ۵٫۷ میلیارد دلار در ده ماه ۱۴۰۴ ثبت کرده است.
- کدام کالاهای ایرانی بیشترین فروش را در ترکیه دارند؟
- طبق TÜİK در ۲۰۲۴ فلزات و محصولات فلزی ۶۴٫۸۵٪ و پلاستیک و لاستیک ۱۸٫۵۵٪ واردات ترکیه از ایران بودند.
منابع
- Marin Consult (citing IRICA)(2026-02-14)رسانهٔ خبری
- Tehran Times (citing Mehr)(2026-10-04)رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
- Tehran Times(2026-06-28)رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
- Adana Chamber of Industry (ADASO), citing TÜİK special trade system data(2025-12-23)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- US International Trade Administration – Türkiye Country Commercial Guide(2026-01-29)رسمی
- US International Trade Administration – Türkiye Country Commercial Guide(2026-01-29)رسمی
- Turkish Minute(2025-10-02)رسانهٔ خبری
- ADASO – Türkiye–Iran Preferential Trade Agreement analysisمرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Dünyaرسانهٔ خبری
- Caspian Post (quoting Turkish Trade Minister Ömer Bolat)(2026-03)رسانهٔ خبری
- Iran International(2026-10-22)رسانهٔ خبری
- Tasnim (Iranian state-affiliated)(2026-08-02)رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
- US Treasury – OFACرسمی
- Pinsent Masons (Out-Law)(2025-10)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه