راهنمای کامل تجارت ایران و روسیه | ۲۰۲۶
روسیه از طریق موافقتنامه تجارت آزاد ایران–EAEU (نافذ از ۱۵ مه ۲۰۲۵) و پیمان مشارکت راهبردی جامع (نافذ از ۲ اکتبر ۲۰۲۵) شریک اصلی ایران در شمال است. به گفته وزیر انرژی روسیه، تجارت دوجانبه در ۱۱ ماه ۲۰۲۵ به ۴.۸ میلیارد دلار رسید. حمل از مسیر خزر و راهآهن شرقی (قزاقستان–ترکمنستان) انجام میشود، اما جنگ ۲۰۲۶، تحریمها و محدودیتهای بانکی ریسکهای اصلیاند.
انتشار: آخرین بررسی: وضعیت اطلاعات:جاری
سطح اطمینان: متوسط
اطلاعات هر کشور تاریخدار و دارای منبع است و ممکن است تغییر کرده باشد. تحریمها و محدودیتهای بانکی فقط بهصورت واقعیت بیان شدهاند؛ برای هر معامله مشاوره حقوقی بگیرید. پیشنهادهای ورود به بازار «تحلیل» است، نه تضمین.
وضعیت روابط و توافقهای نافذ
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
پیمان مشارکت راهبردی جامع ایران و روسیه که در ۲۸ دی ۱۴۰۳ (۱۷ ژانویه ۲۰۲۵) در مسکو امضا شد، از ۱۰ مهر ۱۴۰۴ (۲ اکتبر ۲۰۲۵) لازمالاجرا شده و حوزههایی از تجارت تا حملونقل، انرژی و آموزش را در بر میگیرد؛ این پیمان موافقتنامه تعرفهای نیست.
سند: Treaty on Comprehensive Strategic Partnership between Iran and Russia — تاریخ: ۱۰ مهر ۱۴۰۴ · 2025-10-02 — اجرا: 2025-10-02 — مرجع: Ministries of Foreign Affairs of Iran and Russia
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
موافقتنامه تجارت آزاد کامل اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) و ایران از ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ (۱۵ مه ۲۰۲۵) لازمالاجرا شده و روسیه بهعنوان عضو EAEU طرف آن است؛ این موافقتنامه جایگزین موافقتنامه موقت سال ۲۰۱۹ شد و به گفته کمیسیون اقتصادی اوراسیا حدود ۹۰٪ فهرست کالایی را پوشش میدهد و میانگین تعرفه واردات ایران از کالاهای EAEU را از ۲۰٪ به ۴.۵٪ کاهش میدهد.
سند: Free Trade Agreement between the EAEU and its Member States and the Islamic Republic of Iran (signed 25 Dec 2023) — تاریخ: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ · 2025-05-15 — اجرا: 2025-05-15 — مرجع: Eurasian Economic Commission
- رویه گزارششدهجاری
به گفته وزیر تجارت کمیسیون اقتصادی اوراسیا، کار اجرایی موافقتنامه از اسفند ۱۴۰۴ (مارس ۲۰۲۶) بهدلیل جنگ منطقهای متوقف شد و ایران در خرداد ۱۴۰۵ خواستار ازسرگیری کامل آن شد.
تاریخ: خرداد ۱۴۰۵ · 2026-06-03 — مرجع: Eurasian Economic Commission
- رویه گزارششدهجاری
نشست کمیته مشترک اجرای موافقتنامه در ۲۳ مهر ۱۴۰۵ (۱۵ اکتبر ۲۰۲۶) در تهران برگزار شد؛ طرفین بر تهیه برنامه رفع محدودیت دسترسی کالاهای مصرفی نهایی، تبادل آمار تجارت ترجیحی و تسریع سامانه الکترونیکی تأیید مبدأ توافق کردند. به گزارش اینترفاکس، تجارت ایران و EAEU در ژانویه تا ژوئیه ۲۰۲۶ حدود ۵٪ رشد سالانه داشته است.
تاریخ: ۲۳ مهر ۱۴۰۵ · 2026-10-15 — مرجع: Eurasian Economic Commission; Iran Ministry of Industry, Mine and Trade
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
ایران از ۱۳ تیر ۱۴۰۲ (۴ ژوئیه ۲۰۲۳) عضو کامل سازمان همکاری شانگهای و از ۱۱ دی ۱۴۰۲ (۱ ژانویه ۲۰۲۴) عضو بریکس است.
تاریخ: ۱۳ تیر ۱۴۰۲ · 2023-07-04 — مرجع: SCO; BRICS
آمار کلیدی تجارت
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
به گفته سرگئی تسیویلیف، وزیر انرژی روسیه، حجم تجارت روسیه و ایران در ۱۱ ماه نخست ۲۰۲۵ با ۱۳.۱٪ رشد به ۴.۸ میلیارد دلار رسید (اعلام: بهمن ۱۴۰۴).
تاریخ: بهمن ۱۴۰۴ · 2026-02-18 — مرجع: Government of Russia (Energy Minister, co-chair of intergovernmental commission)
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
بر پایه داده گمرک ایران، صادرات ایران به روسیه در سال ۱۴۰۳ (منتهی به اسفند ۱۴۰۳) حدود ۱.۱۲ میلیارد دلار بود.
تاریخ: ۱۴۰۳ · 2025 — مرجع: IRICA; Trade Promotion Organization
| شاخص | مقدار | دوره | منبع |
|---|---|---|---|
| تجارت دوجانبه | 4.8 میلیارد دلار | ژانویه–نوامبر 2025 | دولت روسیه |
| صادرات ایران به روسیه | 1.12 میلیارد دلار | سال 1403 | گمرک ایران |
ارقام دو طرف دوره و دامنه متفاوتی دارند و مستقیم قابل مقایسه نیستند. جدولهای تفصیلی در بخش آمار.
کالاهای اصلی مبادله
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
به گفته مقام سازمان توسعه تجارت، ترکیب صادرات ایران به روسیه در سال ۱۴۰۳ حدود ۴۵٪ کشاورزی، ۳۷٪ صنعتی، ۱۰٪ پتروشیمی و پلیمر و ۷–۸٪ معدنی بوده است.
تاریخ: ۱۴۰۳ · 2025 — مرجع: Trade Promotion Organization of Iran
فرصتهای مبتنی بر داده
- تحلیلجاری
سهم بالای کشاورزی و رشد اقلام صنعتی در صادرات به روسیه، همراه با کاهش میانگین تعرفه در موافقتنامه EAEU، نشان میدهد محصولات کشاورزی تازه و کالاهای صنعتی سبک بیشترین ظرفیت فوری را دارند؛ این برداشت تحلیلی است و ممنوعیت صادرات غذایی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ باید لحاظ شود.
مقررات واردات در کشور مقصد
- متن رسمیجاری
واردات به کشورهای عضو EAEU تابع «قانون گمرکی اتحادیه اقتصادی اوراسیا» است که از ۱ ژانویه ۲۰۱۸ (۱۱ دی ۱۳۹۶) اجرا میشود؛ اظهار، ارزشگذاری و رویههای گمرکی در همه اعضا یکسان است و قوانین ملی فقط جزئیات اجرایی را تنظیم میکنند.
سند: Treaty on the Customs Code of the EAEU — تاریخ: ۱۱ دی ۱۳۹۶ · 2018-01-01 — اجرا: 2018-01-01 — مرجع: Eurasian Economic Commission
- متن رسمیجاری
کالاهای مشمول مقررات فنی اتحادیه گمرکی/EAEU (TR CU / TR EAEU) پیش از عرضه در بازار نیاز به گواهی یا اظهارنامه انطباق و نشان EAC دارند؛ فهرست مقررات فنی و الزامات غیرتعرفهای در سایت کمیسیون اقتصادی اوراسیا منتشر میشود. استانداردهای GOST بهعنوان استانداردهای مرتبط با این مقررات به کار میروند.
مرجع: Eurasian Economic Commission
- متن رسمینیازمند تأیید از مرجع رسمی
کالاهای دامی و گیاهی وارداتی به روسیه علاوه بر مقررات فنی، تابع کنترل بهداشتی، دامپزشکی و قرنطینه گیاهی EAEU هستند؛ جزئیات ثبت صادرکنندگان ایرانی نزد سازمان ناظر روسیه باید از مرجع رسمی تأیید شود.
مرجع: Eurasian Economic Commission
تعرفه و مالیات
- متن رسمیجاری
تعرفه گمرکی مشترک EAEU (ETT) و نامگذاری کالایی TN VED در ویرایش جدید از ۱ ژانویه ۲۰۲۲ اجرا میشود؛ برای کالای ایرانی دارای گواهی مبدأ معتبر، نرخهای ترجیحی موافقتنامه ایران–EAEU جایگزین نرخ عمومی میشود. نرخ هر ردیف را باید در جدول رسمی کمیسیون بررسی کرد.
سند: EEC Decision No. 80 of 14 Sep 2021 (TN VED / ETT) — تاریخ: ۱۱ دی ۱۴۰۰ · 2022-01-01 — اجرا: 2022-01-01 — مرجع: Eurasian Economic Commission
- رویه گزارششدهجاری
نرخ استاندارد مالیات بر ارزش افزوده روسیه از ۱ ژانویه ۲۰۲۶ (۱۱ دی ۱۴۰۴) از ۲۰٪ به ۲۲٪ افزایش یافته است؛ کالای ارسالشده پس از این تاریخ مشمول نرخ جدید است.
تاریخ: ۱۱ دی ۱۴۰۴ · 2026-01-01 — اجرا: 2026-01-01 — مرجع: Ministry of Finance of Russia
استاندارد و مجوزها
- متن رسمیجاری
کالاهای مشمول مقررات فنی اتحادیه گمرکی/EAEU (TR CU / TR EAEU) پیش از عرضه در بازار نیاز به گواهی یا اظهارنامه انطباق و نشان EAC دارند؛ فهرست مقررات فنی و الزامات غیرتعرفهای در سایت کمیسیون اقتصادی اوراسیا منتشر میشود. استانداردهای GOST بهعنوان استانداردهای مرتبط با این مقررات به کار میروند.
مرجع: Eurasian Economic Commission
اسناد ترخیص
- متن رسمیجاری
برای برخورداری از ترجیح تعرفهای، کالا باید قواعد مبدأ فصل ۶ موافقتنامه را رعایت کند و با گواهی مبدأ فرم CT-3 همراه باشد؛ متن قواعد مبدأ، حمل مستقیم (ماده ۶.۹) را نیز الزامی میداند. بستهبندی مجدد یا برچسبزنی بهتنهایی مبدأ ایجاد نمیکند.
سند: EAEU–Iran FTA, Chapter 6 (Rules of Origin) — تاریخ: 2025-05-15 — اجرا: 2025-05-15 — مرجع: Eurasian Economic Commission
- رویه گزارششدهجاری
گمرک ایران سامانه الکترونیکی «اوراسیا» را برای مدیریت گواهی مبدأ و اعمال معافیتها و تخفیفهای موافقتنامه EAEU راهاندازی کرده است (گزارش اردیبهشت ۱۴۰۵).
تاریخ: اردیبهشت ۱۴۰۵ · 2026-05-14 — مرجع: Islamic Republic of Iran Customs Administration
- متن رسمیجاری
برای محمولههای مشمول مقررات فنی، گواهی یا اظهارنامه انطباق EAEU پیش از ترخیص باید آماده باشد.
مرجع: Eurasian Economic Commission
پرداخت و تسویه
- رویه گزارششدهجاری
موافقتنامه پولی ایران و روسیه از دی ۱۴۰۳ (ژانویه ۲۰۲۵) اجرا شده و امکان تسویه با نرخهای توافقی در بازار ارز تجاری ایران را فراهم میکند؛ بانک مرکزی ایران در خرداد ۱۴۰۵ از راهاندازی تابلوی معاملات روبل خبر داد.
تاریخ: خرداد ۱۴۰۵ · 2026-06 — مرجع: Central Bank of Iran; Bank of Russia
- رویه گزارششدهدر انتظار اجرا
اتصال کارتهای شتاب و میر: مرحله اول (برداشت نقدی ایرانیان از خودپردازهای روسیه) آبان ۱۴۰۳ و مرحله دوم (خرید با کارت میر در ایران) اردیبهشت ۱۴۰۴ اجرا شد؛ مرحله سوم (خرید ایرانیان در فروشگاههای روسیه) طبق اعلام ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ ظرف دو ماه تکمیل میشد، اما تکمیل آن تأیید نشده است.
تاریخ: ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ · 2026-06-17 — مرجع: Central Bank of Iran
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
گزارش شده که سامانههای پیامرسان مالی سپام (ایران) و SPFS (روسیه) به هم متصل شدهاند؛ دامنه فعلی این اتصال باید از بانک عامل تأیید شود.
- تحلیلجاری
فقط از مسیرهای قانونی تسویه استفاده کنید؛ عبور فیزیکی محموله یا انجام یک پرداخت بهمعنای قانونی بودن معامله نیست. برای هر معامله با بانک یا طرف خارجی، غربالگری تحریمی و مشاوره حقوقی مستقل لازم است.
مسیرهای حمل
- رویه گزارششدهجاری
مسیر ریلی شرقی کریدور شمال–جنوب از روسیه از طریق قزاقستان و ترکمنستان و مرز اینچهبرون به ایران میرسد؛ نخستین قطار برنامهریزیشده روسیه با ۶۲ کانتینر ۴۰ فوتی در ۱۷ آبان ۱۴۰۴ (۸ نوامبر ۲۰۲۵) پس از ۱۲ روز به بندر خشک آپرین رسید.
تاریخ: ۱۷ آبان ۱۴۰۴ · 2025-11-08 — مرجع: Railways of Iran, Kazakhstan, Turkmenistan, Russia
- رویه گزارششدهجاری
مسیر دریایی خزر بنادر ایران مانند انزلی را به آستراخان و ماخاچقلعه روسیه متصل میکند. جزئیات کریدور ریلی در بخش جداگانه کریدورها آمده است.
محدودیتها
- رویه گزارششدهجاری
دولت ایران از ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ (۳ مارس ۲۰۲۶) صادرات همه کالاهای غذایی و کشاورزی را ممنوع کرد و از اردیبهشت ۱۴۰۵ با فهرستهای استثنای سازمان توسعه تجارت بهتدریج اقلامی را آزاد کرده است (فهرست هفدهم تا ۹ شهریور ۱۴۰۵). پیش از قرارداد صادرات مواد غذایی، وضعیت ردیف تعرفه را در آخرین فهرست بررسی کنید.
تاریخ: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ · 2026-03-03 — مرجع: Government of Iran; Trade Promotion Organization
- رویه گزارششدهجاری
سازمان ملل تحریمهای قطعنامههای پیشین شورای امنیت علیه ایران را از ۶ مهر ۱۴۰۴ (۲۷–۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵) بر اساس سازوکار «اسنپبک» بازگرداند؛ روسیه و چین مشروعیت این بازگشت را به رسمیت نمیشناسند. تحریمهای یکجانبه آمریکا و اتحادیه اروپا نیز پابرجاست. معاملهگران پیش از هر قرارداد باید مشاوره حقوقی تحریم دریافت کنند.
تاریخ: ۶ مهر ۱۴۰۴ · 2025-09-28 — مرجع: UN Security Council
بازیگران لجستیک
- رویه گزارششدهجاری
بازیگران اصلی: راهآهن روسیه (RZD)، راهآهن قزاقستان (KTZ)، راهآهن ترکمنستان و راهآهن ایران در مسیر شرقی؛ بنادر آستراخان و ماخاچقلعه در روسیه و انزلی در ایران در مسیر خزر.
ریسکها (تاریخدار)
- رویه گزارششدهجاری
از ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران آغاز شد؛ آتشبس مشروط از ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ (۸ آوریل) و محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا از ۲۴ فروردین (۱۳ آوریل) گزارش شد. تا ۱۱ آبان ۱۴۰۵ (۲ نوامبر ۲۰۲۶) ایران رفع محاصره را شرط بازگشایی تنگه هرمز اعلام کرده و توافق نهایی گزارش نشده است.
تاریخ: ۱۱ آبان ۱۴۰۵ · 2026-11-02
- رویه گزارششدهجاری
در ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ (۱۸ مارس ۲۰۲۶) اسرائیل به بندر انزلی حمله کرد؛ به گزارش رویترز تجارت غله ایران و روسیه بلافاصله متوقف و سپس از سر گرفته شد.
تاریخ: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ · 2026-03-18
- رویه گزارششدهجاری
سازمان ملل تحریمهای قطعنامههای پیشین شورای امنیت علیه ایران را از ۶ مهر ۱۴۰۴ (۲۷–۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵) بر اساس سازوکار «اسنپبک» بازگرداند؛ روسیه و چین مشروعیت این بازگشت را به رسمیت نمیشناسند. تحریمهای یکجانبه آمریکا و اتحادیه اروپا نیز پابرجاست. معاملهگران پیش از هر قرارداد باید مشاوره حقوقی تحریم دریافت کنند.
تاریخ: ۶ مهر ۱۴۰۴ · 2025-09-28 — مرجع: UN Security Council
- رویه گزارششدهجاری
رئیسجمهور آمریکا در ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ (۶ فوریه ۲۰۲۶) فرمانی امضا کرد که امکان وضع عوارض اضافی (بهعنوان مثال ۲۵٪) بر کالاهای کشورهایی که با ایران تجارت میکنند را فراهم میکند؛ این فرمان خودبهخود نرخی اعمال نمیکند و وضعیت اجرای آن تا تاریخ این گزارش تأیید نشده است.
تاریخ: ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ · 2026-02-06 — اجرا: 2026-02-07 — مرجع: White House (United States)
راهبرد ورود به بازار
- تحلیلجاری
رویکرد پیشنهادی: ابتدا ردیف تعرفه و نرخ ترجیحی EAEU را بررسی کنید، گواهی CT-3 و انطباق EAC را پیش از حمل آماده کنید، روش تسویه قانونی را با بانک عامل تأیید کنید و مسیر جایگزین (ریلی شرقی یا خزر) را برای ریسک جنگ در نظر بگیرید. این رویکرد تحلیلی است و جایگزین مشاوره حقوقی نیست.
چکلیست بازرگان
- تعیین کد TN VED و نرخ ترجیحی موافقتنامه ایران–EAEU
- صدور گواهی مبدأ CT-3 و رعایت حمل مستقیم
- اخذ گواهی/اظهارنامه انطباق EAC برای کالاهای مشمول
- بررسی فهرست استثناهای ممنوعیت صادرات غذایی ایران
- غربالگری تحریمی طرف معامله و بانک
- انتخاب مسیر (ریلی شرقی یا خزر) و برنامه جایگزین
پرسشهای متداول
- آیا موافقتنامه تجارت آزاد ایران و روسیه در حال اجراست؟
- بله، از طریق موافقتنامه ایران–اتحادیه اقتصادی اوراسیا که از ۱۵ مه ۲۰۲۵ لازمالاجراست و روسیه عضو آن است.
- پیمان مشارکت راهبردی جامع از چه زمانی اجرا شده است؟
- از ۲ اکتبر ۲۰۲۵ (۱۰ مهر ۱۴۰۴)؛ این پیمان چارچوب همکاری است و تعرفه تعیین نمیکند.
- نرخ مالیات بر ارزش افزوده واردات در روسیه چقدر است؟
- نرخ استاندارد از ۱ ژانویه ۲۰۲۶، ۲۲٪ است.
- آیا کارت بانکی ایرانی در فروشگاههای روسیه کار میکند؟
- مرحله سوم اتصال شتاب–میر که خرید در فروشگاه را ممکن میکند تا خرداد ۱۴۰۵ در حال اجرا بود و تکمیل آن تأیید نشده است.
منابع
- Ministry of Foreign Affairs of Russia (republished by Iran Watch)(2025-10-02)رسمی
- Ministry of Foreign Affairs of Iran (republished by Iran Watch)(2025-10-02)رسمی
- Eurasian Economic Commission(2025-05-15)رسمی
- Eurasian Economic Commission (agreement text)(2023-12-25 (signed))رسمی
- Interfax(2026-06-03)رسانهٔ خبری
- Interfax(2026-10-15)رسانهٔ خبری
- China Daily(2023-07-06)رسانهٔ خبری
- IRNA (republished by GlobalSecurity)(2024-01-08)رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
- TASS(2026-02-18)رسانهٔ خبری
- Tehran Times(2025)رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
- Global Trade Alert(2026-03-03)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Eurasian Economic Commission(2020)رسمی
- Eurasian Economic Commission (non-tariff regulation)رسمی
- Eurasian Economic Commission(2021)رسمی
- Thomson Reuters ONESOURCE regulatory insight(2026-02-11)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Eurasian Economic Commission (Rules of Origin, EAEU-Iran FTA)(2025)رسمی
- Armenian Lawyer (law firm commentary)(2025)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Iran Daily (citing Mehr)(2026-05-14)رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
- Iran Daily(2026)رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
- Anadolu Agency(2026-06)رسانهٔ خبری
- Eghtesad Online(2026-06-17)رسانهٔ خبری
- Jamestown Foundationمرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Al Jazeera(2025-09-28)رسانهٔ خبری
- Tehran Times(2025-11-08)رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
- RUSI(2026)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- RFE/RL(2026-03)رسانهٔ خبری
- Global Trade Alert(2026-08-23)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- The National(2025-10-01)رسانهٔ خبری
- Anadolu Agency(2026-06)رسانهٔ خبری
- Al Jazeera(2026-11-02)رسانهٔ خبری
- Supply Chain Dive(2026-02)رسانهٔ خبری