راهنمای کامل تجارت ایران و عراق | ۲۰۲۶
عراق دومین بازار صادرات غیرنفتی ایران است (۷٫۹ میلیارد دلار در ده ماه ۱۴۰۴). از ابتدای ۲۰۲۶ تعرفهٔ گمرکی عراق با مصوبهٔ ۹۵۷ افزایش یافته، ممنوعیتهای کشاورزی فصلی ادامه دارد و کالاهای مشمول باید گواهی CoC داشته باشند. جنگ ۲۰۲۶، توقف امقصر و درخواست آمریکا (نوامبر ۲۰۲۶) برای بستن بیشتر گذرگاهها مهمترین ریسکها هستند.
انتشار: آخرین بررسی: وضعیت اطلاعات:جاری
سطح اطمینان: متوسط
اطلاعات هر کشور تاریخدار و دارای منبع است و ممکن است تغییر کرده باشد. تحریمها و محدودیتهای بانکی فقط بهصورت واقعیت بیان شدهاند؛ برای هر معامله مشاوره حقوقی بگیرید. پیشنهادهای ورود به بازار «تحلیل» است، نه تضمین.
وضعیت روابط تجاری و توافقها
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
بر اساس آمار گمرک ایران، عراق در سال ۱۴۰۴ دومین مقصد صادرات غیرنفتی ایران پس از چین بود.
تاریخ: 2026-04-04 — مرجع: IRICA
- تحلیلنیازمند تأیید از مرجع رسمی
در منابع بررسیشده هیچ موافقتنامهٔ تجارت ترجیحی یا آزاد لازمالاجرا میان ایران و عراق یافت نشد؛ تعرفهٔ عمومی عراق در همهٔ گذرگاهها اعمال میشود. وجود هرگونه ترتیب ترجیحی نیازمند تأیید از مرجع رسمی است.
- رویه گزارششدهجاری
پس از حملات ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶) گذرگاههای ایران و عراق بارها بسته و باز شدند؛ ۲۸ تیر ۱۴۰۵ همهٔ گذرگاهها برای اربعین آماده اعلام شد و در سپتامبر بازگشایی مرحلهای انجام شد، اما گذرگاه الشیب (مقابل چذابه) بسته ماند و عراق ۱۸ آبان ۱۴۰۵ از بازگشایی آن خبر داد.
تاریخ: 2026-11-09
- رویه گزارششدهجاری
۱۶ تا ۱۸ آبان ۱۴۰۵: وزیر خارجهٔ عراق گفت وزارت خزانهداری آمریکا خواسته است همهٔ گذرگاههای عراق با ایران جز دو گذرگاه (یکی در اقلیم کردستان) بسته شود؛ او گفت این کار دشوار است و بغداد با واشنگتن در حال گفتوگوست.
تاریخ: ۱۸ آبان ۱۴۰۵ · 2026-11-09 — مرجع: Iraqi Ministry of Foreign Affairs
آمار کلان تجارت (آخرین ارقام)
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
ده ماه نخست ۱۴۰۴ (۱ فروردین تا ۳۰ دی ۱۴۰۴): صادرات غیرنفتی ایران به عراق ۷٫۹۱۷ میلیارد دلار بود (رتبهٔ دوم پس از چین).
تاریخ: 2026-02-14 — مرجع: IRICA
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
کل سال ۱۴۰۳ (منتهی به ۳۰ اسفند ۱۴۰۳): صادرات غیرنفتی ایران به عراق ۱۱٫۹ میلیارد دلار؛ هشت ماه نخست ۱۴۰۴: ۶٫۷۱۹ میلیارد دلار.
تاریخ: 2025-12-21 — مرجع: IRICA
- آمار یا اطلاعیه رسمینیازمند تأیید از مرجع رسمی
واردات ایران از عراق در فهرست پنج مبدأ نخست وارداتی گمرک نیامده و رقم آن در منابع بررسیشده منتشر نشده است. صادرات گاز و برق ایران در این ارقام غیرنفتی نیست.
| دوره | صادرات غیرنفتی ایران به عراق (میلیون دلار) | منبع |
|---|---|---|
| سال ۱۴۰۳ | 11900 | گمرک ایران |
| ۸ ماه ۱۴۰۴ | 6719 | گمرک ایران |
| ۱۰ ماه ۱۴۰۴ | 7917 | گمرک ایران |
ارقام به میلیون دلار و فقط تجارت غیرنفتی؛ آمار رسمی عراق برای مقایسه یافت نشد.
کالاهای اصلی صادرات و واردات
- رویه گزارششدهجاری
گزارشها مصالح ساختمانی، میوه و سبزیجات، لوازم خانگی و خودرو را از اقلام اصلی صادرات ایران به عراق میدانند؛ عراق همچنین گاز و برق از ایران میخرد.
- رویه گزارششدهجاری
به گفتهٔ مقامات ایرانی، ایران حدود ۲۲۰۰ قلم کالا به عراق صادر میکند و در شش ماه نخست ۱۴۰۴ حدود ۱۲۸ میلیون دلار خدمات فنی و مهندسی به عراق صادر شد.
- تحلیلنیازمند تأیید از مرجع رسمی
تفکیک رسمی کالاها بر اساس کد HS در منابع بررسیشده یافت نشد و نیازمند تأیید از گمرک ایران است.
فرصتها (مستند به داده)
- تحلیلجاری
عراق بیشتر کالاهای خود از غذا و دارو تا الکترونیک و گاز را وارد میکند؛ با توقف تقریبی بندر امقصر در محاصرهٔ تنگهٔ هرمز (۲۰۲۶)، وزن مسیرهای زمینی بیشتر شده است. فرض: تا زمان بازگشایی کامل هرمز این وضع ادامه دارد.
- تحلیلجاری
تعرفهٔ جدید عراق برای مواد اولیهٔ صنعتی حدود ۰٫۵ تا ۲ درصد و برای کالاهای نهایی و لوکس ۱۰ تا ۳۰ درصد است؛ بنابراین نهادههای صنعتی نسبت به کالای مصرفی نهایی بار تعرفهای کمتری دارند.
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
خدمات فنی و مهندسی: یک مقام ایرانی گفته حدود ۷۰ درصد خدمات در عراق وارداتی است؛ این ادعا مستقل تأیید نشده است.
مقررات واردات کشور مقصد
- رویه گزارششدهجاری
وزارت کشاورزی عراق واردات را بر اساس تقویم کشاورزی ممنوع یا مجاز میکند. نمونههای ۲۰۲۶: ممنوعیت واردات سیب ایرانی (۸ بهمن ۱۴۰۴ / ۲۸ ژانویه)، سیبزمینی (۵ فوریه) و پیازچه از همهٔ گذرگاهها تا اطلاع ثانوی (۱۲ فوریه).
تاریخ: 2026-01-28 — مرجع: Iraqi Ministry of Agriculture
- رویه گزارششدهجاری
ممنوعیت واردات مرغ منجمد و قطعات و فرآوردههای آن از ۱۵ ژانویهٔ ۲۰۲۶ اعلام شد و اقلیم کردستان از آن مستثنا شد.
اجرا: 2026-01-15 — مرجع: Iraqi Ministry of Agriculture
- رویه گزارششدهجاری
گمرک عراق سامانهٔ ASYCUDA را اجرا میکند: اظهارنامه الکترونیکی است و حقوق گمرکی از طریق بانک پرداخت میشود.
مرجع: General Commission of Customs (Iraq)
تعرفه و مالیات
- رویه گزارششدهجاری
مصوبهٔ شمارهٔ ۹۵۷ سال ۲۰۲۵ هیئت وزیران عراق (اواخر اکتبر ۲۰۲۵) نرخهای قانون تعرفهٔ گمرکی شمارهٔ ۲۲ سال ۲۰۱۰ را از ابتدای ۲۰۲۶ برای ۹۹ فصل و حدود ۱۶٬۴۰۰ ردیف تعرفه، با نرخ ۰٫۵ تا ۳۰ درصد، در همهٔ گذرگاهها اجرا کرد.
سند: Cabinet Decision 957/2025; Customs Tariff Law 22/2010 — اجرا: 2026-01 — مرجع: Council of Ministers of Iraq
- رویه گزارششدهجاری
نمونهٔ نرخها طبق گزارش: غذای اساسی ۰٫۵ تا ۵ درصد، مواد اولیهٔ صنعتی حدود ۰٫۵ تا ۲ درصد، لوازم برقی و خانگی ۱۰ تا ۱۵ درصد، خودرو ۸ تا ۱۵ درصد، اقلام لوکس ۲۰ تا ۳۰ درصد. نرخ دقیق هر کد HS باید از جدول رسمی گمرک عراق کنترل شود.
- رویه گزارششدهجاری
۲۲ بهمن ۱۴۰۴ (۱۱ فوریهٔ ۲۰۲۶) دادگاه عالی فدرال عراق شکایت علیه این مصوبه را به دلیل نداشتن ذینفعی شاکی رد کرد و مصوبه در عمل پابرجا ماند.
تاریخ: ۲۲ بهمن ۱۴۰۴ · 2026-02-11 — مرجع: Federal Supreme Court of Iraq
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
نحوهٔ اعمال این نرخها در گذرگاههای اقلیم کردستان روشن نیست و بازرگانان دهوک خواستار مذاکرهٔ بغداد و اربیل شدهاند.
استاندارد و مجوزها
- رویه گزارششدهجاری
برای کالاهای مشمول برنامهٔ تطابق عراق (VoC)، گواهی انطباق (CoC) از نهاد بازرسی منتخب سازمان مرکزی استاندارد و کنترل کیفیت عراق (COSQC، زیر نظر وزارت برنامهریزی) برای ترخیص لازم است؛ TÜV Rheinland از ۱ مارس ۲۰۲۵ مجوز صدور دارد.
اجرا: 2025-03-01 — مرجع: COSQC
- رویه گزارششدهجاری
طبق اطلاعیهٔ Bureau Veritas، کالای غیرمشمول «گواهی بازرسی» میگیرد و COSQC محمولهها را در مقصد کنترل و کالای نامنطبق را گمرک عراق رد میکند.
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
فهرست نهادهای بازرسی منتخب تغییر میکند (اطلاعیهٔ BV از تمدید قرارداد تا ۵ ژانویهٔ ۲۰۲۶ خبر میداد)؛ فهرست جاری باید از COSQC گرفته شود.
اسناد ترخیص در کشور مقصد
- رویه گزارششدهجاری
راهنمای رسمی آمریکا (۲۰۲۱) برای ورود به عراق فاکتور تجاری و گواهی مبدأ تصدیقشده، بارنامه یا سند حمل مرتبط با قرارداد و امضای واقعی (امضای دیجیتال پذیرفته نمیشود) را لازم میداند. مسیر تصدیق اسناد صادرکنندگان ایرانی نیازمند تأیید از سفارت/کنسولگری عراق است.
سند: Customs Law No. 23 of 1984
- رویه گزارششدهجاری
برای کالاهای مشمول VoC، گواهی CoC (یا گواهی بازرسی برای کالای غیرمشمول) و اظهارنامهٔ الکترونیکی در ASYCUDA نیز لازم است.
پرداخت و تسویه
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
به دلیل تحریمهای آمریکا، انتقال دلار و یورو به مؤسسات ایرانی محدود است و عراق پول گاز و برق ایران را در حسابهای محدودشده واریز میکند (برآورد ۱۰ تا ۱۱ میلیارد دلار). رئیس بانک مرکزی ایران گفته موانع بانکی با عراق برطرف شده است؛ این ادعا مستقل تأیید نشده است.
- رویه گزارششدهجاری
مهر ۱۴۰۵ (اکتبر ۲۰۲۶): بانک مرکزی عراق یک بانک خصوصی (بانک توسعهٔ بینالمللی) را پس از اتهام آمریکا به دسترسیدادن ایران به دلار، از معاملات دلاری منع کرد.
مرجع: Central Bank of Iraq
- تحلیلجاری
فقط از کانالهای بانکی و صرافی دارای مجوز و قانونی در هر دو کشور استفاده کنید، تعهد بازگشت ارز صادراتی ایران را رعایت کنید و پیش از قرارداد ریسک تحریمی هر بانک را با مشاور حقوقی بسنجید.
مسیرهای حمل
- رویه گزارششدهجاری
جاده: هشت گذرگاه رسمی؛ شلمچه مسیر اصلی واردات غذا و سبزیجات جنوب عراق است و ایران هنگام بسته بودن چذابه تردد را به شلمچه هدایت کرد.
- رویه گزارششدهپیشنهادی
ریل: خط ۳۶ کیلومتری شلمچه–بصره در دست ساخت است و فعال نیست؛ یک مقام ایرانی پیشرفت را حدود ۷۰ درصد (سپتامبر ۲۰۲۶) اعلام کرد.
- رویه گزارششدهجاری
دریا: بندر امقصر (بصره) در ۲۰۲۶ به دلیل محاصرهٔ تنگهٔ هرمز تقریباً متوقف شد؛ برخی محمولهها از امارات با کامیون و شناور کوچک جابهجا میشوند.
تاریخ: 2026-07-29
گذرگاههای مرزی
- رویه گزارششدهجاری
تمرچین–حاج عمران، باشماق–پنجوین، پرویزخان (سه گذرگاه با اقلیم کردستان)؛ خسروی–المنذریه، مهران–زرباطیه، سومار–مندلی، چذابه–الشیب و شلمچه–شلمچه (با عراق فدرال). جزئیات و وضعیت هر گذرگاه در صفحات گذرگاههای سایت آمده است.
محدودیتها و ممنوعیتها
- رویه گزارششدهجاری
سمت عراق: ممنوعیتهای فصلی و موردی واردات کشاورزی و دامی (سیب ایرانی، سیبزمینی، پیازچه، مرغ منجمد) و ردّ کالای فاقد CoC.
- Rudaw(2025-12-23)رسانهٔ خبری
- Global Trade Alert(2026-01-28)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Global Trade Alert(2026-02-05)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Global Trade Alert(2026-02-12)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Bureau Veritas – VOC Iraq notice to exporters and importers(2024-08)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- رویه گزارششدهجاری
تحریمهای سازمان ملل علیه ایران از پایان سپتامبر ۲۰۲۵ (مهر ۱۴۰۴) با سازوکار ماشه بازگشت و آمریکا مقررات تحریمی ایران (ITSR) را اجرا میکند. این تحریمها بسته به طرف معامله، کالا، بانک و مسیر، هر معامله را تحت تأثیر قرار میدهند؛ پیش از قرارداد مشاورهٔ حقوقی بگیرید.
تاریخ: 2025-09
- تحلیلجاری
درخواست آمریکا برای بستن بیشتر گذرگاهها (نوامبر ۲۰۲۶) میتواند ظرفیت مرزی را کاهش دهد؛ عبور فیزیکی یک محموله به معنای قانونی بودن معامله نیست.
نهادهای کلیدی حمل، گمرک و لجستیک
- رویه گزارششدهجاری
عراق: هیئت عمومی گمرک (ASYCUDA)، سازمان مرکزی استاندارد و کنترل کیفیت (COSQC)، وزارت کشاورزی (تقویم واردات)، بانک مرکزی عراق، بندر امقصر؛ گذرگاههای اقلیم کردستان زیر ادارهٔ دولت اقلیم. ایران: گمرک ج.ا.ایران (IRICA).
- Shafaq News(2026-02-07)رسانهٔ خبری
- TÜV Rheinland (press release)(2025-06)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Global Trade Alert(2026-01-28)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Shafaq News (Arabic)(2026-10)رسانهٔ خبری
- Africanews (AP)(2026-07-29)رسانهٔ خبری
- Marin Consult (citing IRICA)(2026-02-14)رسانهٔ خبری
ریسکها
- رویه گزارششدهجاری
سیاسی: فشار آمریکا برای بستن گذرگاهها و نظارت بر بانکهای عراقی (نوامبر ۲۰۲۶).
تاریخ: 2026-11-09
- رویه گزارششدهجاری
لجستیکی: بستهشدن ناگهانی گذرگاهها پس از حوادث امنیتی و توقف امقصر در ۲۰۲۶.
- رویه گزارششدهجاری
مقرراتی و قیمتی: افزایش تعرفه از ابتدای ۲۰۲۶، اعتراض بازرگانان و ممنوعیتهای کشاورزی متغیر.
- رویه گزارششدهجاری
ارزی و پرداخت: حسابهای محدودشده و محدودیت دلار برای طرفهای ایرانی.
پیشنهادهای ورود به بازار
- تحلیلجاری
پیش از قیمتدهی، کد HS را با فهرست ممنوعیتهای جاری وزارت کشاورزی عراق، فهرست کالاهای مشمول VoC و جدول تعرفهٔ ۲۰۲۶ تطبیق دهید. فرض: فهرستها ماهانه تغییر میکنند.
- تحلیلجاری
مسیر جایگزین (گذرگاه اقلیم یا عراق فدرال) را در قرارداد پیشبینی کنید و تفاوت قواعد اقلیم (مثل معافیت مرغ منجمد) را در نظر بگیرید.
- تحلیلجاری
روش پرداخت را پیش از امضا با بانکهای دارای مجوز و مشاور حقوقی نهایی کنید و برای صادرات خدمات فنیومهندسی، ضمانتنامهها را با دقت بررسی کنید.
چکلیست بازرگان
- کد HS را با ممنوعیتهای جاری وزارت کشاورزی عراق کنترل کنید.
- بررسی کنید کالا مشمول برنامهٔ VoC است و CoC را پیش از حمل بگیرید.
- نرخ تعرفهٔ ۲۰۲۶ (مصوبهٔ ۹۵۷) را در قیمت تحویل محاسبه کنید.
- وضعیت روز گذرگاه انتخابی و یک مسیر جایگزین را بررسی کنید.
- طرف معامله، بانکها و مسیر را از نظر تحریم بررسی و مشاورهٔ حقوقی بگیرید.
- تعهد بازگشت ارز صادراتی در ایران را برنامهریزی کنید.
پرسشهای متداول
- آیا برای صادرات به عراق گواهی CoC لازم است؟
- برای کالاهای مشمول برنامهٔ VoC عراق، گواهی انطباق از نهاد منتخب COSQC برای ترخیص لازم است و کالای نامنطبق در گمرک رد میشود؛ کالای غیرمشمول گواهی بازرسی میگیرد.
- تعرفهٔ گمرکی عراق در ۲۰۲۶ چقدر است؟
- با مصوبهٔ ۹۵۷ از ابتدای ۲۰۲۶ نرخها بین ۰٫۵ تا ۳۰ درصد برای حدود ۱۶٬۴۰۰ ردیف اجرا میشود؛ دادگاه عالی فدرال در فوریهٔ ۲۰۲۶ شکایت علیه آن را رد کرد.
- آیا واردات میوه و سبزی ایرانی به عراق آزاد است؟
- خیر، وزارت کشاورزی عراق بر اساس تقویم کشاورزی ممنوعیت اعمال میکند؛ مثلاً سیب ایرانی از ژانویهٔ ۲۰۲۶ و سیبزمینی و پیازچه از فوریهٔ ۲۰۲۶ ممنوع شد.
- وضعیت گذرگاههای عراق در نوامبر ۲۰۲۶ چیست؟
- گذرگاهها پس از بستهشدنهای مکرر ۲۰۲۶ بازگشایی شدهاند، اما وزیر خارجهٔ عراق گفت آمریکا خواستار بستن همه جز دو گذرگاه است و مذاکرات ادامه دارد.
منابع
- Marin Consult (citing IRICA)(2026-02-14)رسانهٔ خبری
- Tehran Times (citing IRICA)(2025-12-21)رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
- Tehran Times (citing IRICA)(2026-04-04)رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
- Shafaq News(2026-02-07)رسانهٔ خبری
- Shafaq News(2026-02-11)رسانهٔ خبری
- TÜV Rheinland (press release)(2025-06)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Bureau Veritas – VOC Iraq notice to exporters and importers(2024-08)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- US International Trade Administration – Iraq Country Commercial Guide(2021-11-02)رسمی
- Rudaw(2025-12-23)رسانهٔ خبری
- Global Trade Alert(2026-01-28)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Global Trade Alert(2026-02-05)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Global Trade Alert(2026-02-12)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- The Star (Reuters)(2026-11-09)رسانهٔ خبری
- Africanews (AP)(2026-07-29)رسانهٔ خبری
- Shafaq News(2026)رسانهٔ خبری
- Shafaq News (Arabic)(2026-10)رسانهٔ خبری
- Tasnim (Iranian state-affiliated)(2026-07-19)رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
- Shafaq News(2026-11-09)رسانهٔ خبری
- Shafaq News(2026-09)رسانهٔ خبری
- US Treasury – OFACرسمی
- Pinsent Masons (Out-Law)(2025-10)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Shafaq News(2026-09-16)رسانهٔ خبری