تجارت مواد نفتی، گازی و پتروشیمی
برای هر فرآورده (الپیجی، گاز، میعانات، نفت خام، گازوئیل، بنزین، نفت سفید، نفت کوره، قیر، نفتا، MTBE، متانول، اوره و پتروشیمی): کد HS، استانداردها، الزامات و مجوزها، محدودیتهای قانونی، اسناد و گواهی کیفیت، بستهبندی، حمل کالای خطرناک، مسیرها و بازارها — بههمراه پرونده ویژه واردات از اقلیم کردستان عراق از باشماق و ترانزیت به کشورهای ثالث.
انتشار: آخرین بررسی: وضعیت اطلاعات:جاری
تجارت فرآوردههای نفتی و پتروشیمی مشمول مجوزهای ویژه داخلی و تحریمهای بینالمللی است. عبور فیزیکی یک محموله به معنای مجاز بودن ترانزیت آن نیست. هر مرحلهای که به مجوز خاص یا تأیید کتبی مرجع ذیصلاح نیاز دارد علامت خورده است؛ پیش از هر معامله، استعلام رسمی و مشاوره حقوقی بگیرید.
گاز مایع مخلوط پروپان و بوتان است و در HS زیر ۲۷۱۱.۱۲ (پروپان) و ۲۷۱۱.۱۳ (بوتان) طبقهبندی میشود. ایران LPG صادراتی را در رینگ بینالملل بورس انرژی عرضه کرده و در خرداد ۱۴۰۵ نخستین صادرات ترکیبی از بندر خرمشهر به افغانستان و پاکستان گزارش شد. LPG کالای خطرناک کلاس ۲.۱ (UN1075) است و تحریمهای آمریکا و اتحادیه اروپا بر فرآوردههای نفتی ایران اعمال میشود.
جاریسطح اطمینان: متوسطگاز طبیعیگاز طبیعی در HS زیر ۲۷۱۱.۲۱ (حالت گازی) و ۲۷۱۱.۱۱ (مایع، LNG) قرار دارد. اطلاعات منبعدار درباره سازوکار صادرات گاز ایران در این بررسی به دست نیامد. اتحادیه اروپا از سپتامبر ۲۰۲۵ واردات و حمل گاز طبیعی ایران را دوباره ممنوع کرده است.
نیازمند تأیید از مرجع رسمیسطح اطمینان: پایینمیعانات گازیمیعانات گازی در عمل زیر سرفصل ۲۷.۰۹ (روغنهای نفتی خام) اظهار میشود، اما این طبقهبندی باید با گمرک تأیید شود. دادههای Kpler/Vortexa که الجزیره نقل کرده نشان میدهد بارگیری نفت خام و میعانات ایران در سال ۲۰۲۶ به شدت کاهش یافته است. تحریمهای آمریکا و اتحادیه اروپا اعمال میشود.
جاریسطح اطمینان: پاییننفت خامنفت خام در HS زیر ۲۷۰۹.۰۰ طبقهبندی میشود و کالای خطرناک کلاس ۳ (UN1267) است. به گزارش ایران اینترنشنال به نقل از Kpler، صادرات نفت خام ایران در سپتامبر ۲۰۲۶ به صفر رسید و محاصره دریایی آمریکا از ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶ دوباره برقرار شد. هر معامله نفت خام ایران با تحریمهای آمریکا و اتحادیه اروپا روبهروست و نیاز به مشاوره حقوقی دارد.
جاریسطح اطمینان: متوسطنفت گاز (گازوئیل / دیزل)گازوئیل معمولاً زیر ۲۷۱۰.۱۹ قرار میگیرد و کالای خطرناک UN1202 کلاس ۳ است. در ایران سوخت یارانهای است و قاچاق آن مشمول جریمه دو تا چهار برابر ارزش کالاست. ترانزیت گازوئیل عراق از باشماق به افغانستان با حمل ترکیبی تانکر به قطار در خرداد ۱۴۰۵ گزارش شد و دیزل روسیه نیز از طریق ریل ایران به افغانستان رسیده است.
جاریسطح اطمینان: متوسطبنزینبنزین معمولاً زیر ۲۷۱۰.۱۲ (روغنهای سبک) قرار میگیرد و کالای خطرناک UN1203 کلاس ۳ است. ایران در ۱۴۰۴ برای واردات بنزین سوپر توسط بخش خصوصی مجوز صادر کرده و بنزین یارانهای مشمول قانون قاچاق است. تحریمهای آمریکا و اتحادیه اروپا بر فرآوردههای نفتی ایران اعمال میشود.
جاریسطح اطمینان: متوسطنفت سفید و سوخت جتنفت سفید بسته به منحنی تقطیر زیر ۲۷۱۰.۱۹ (یا در موارد خاص ۲۷۱۰.۱۲) قرار میگیرد و کالای خطرناک UN1223 کلاس ۳ است. استاندارد رایج سوخت جت ASTM D1655 است. اطلاعات منبعدار درباره صادرات نفت سفید ایران در این بررسی یافت نشد.
نیازمند تأیید از مرجع رسمیسطح اطمینان: پاییننفت کوره (مازوت)نفت کوره معمولاً زیر ۲۷۱۰.۱۹ قرار میگیرد؛ سوختهای دریایی بر پایه ISO 8217 مشخص میشوند. طبقهبندی کالای خطرناک آن به نقطه اشتعال و خواص زیستمحیطی بستگی دارد. عراق ماهانه حدود ۴.۵ میلیون بشکه نفت کوره را با تانکر به بانیاس سوریه صادر میکند (روداو)، اما داده منبعدار درباره صادرات نفت کوره ایران یافت نشد.
نیازمند تأیید از مرجع رسمیسطح اطمینان: پایینقیر نفتیقیر نفتی زیر ۲۷۱۳.۲۰ طبقهبندی میشود. قیر داغ بهعنوان «مایع با دمای بالا» UN3257 کلاس ۹ حمل میشود. در ایران از حدود ۱۳۹۶ عرضه قیر صادراتی در بورس کالا با هدف نظارت بر کیفیت الزامی شد و فعالان آن را مانع صادرات خواندند؛ وضعیت فعلی این الزام باید تأیید شود.
جاریسطح اطمینان: متوسطنفتانفتا معمولاً بهعنوان «روغن سبک» زیر ۲۷۱۰.۱۲ طبقهبندی میشود (اگر ۹۰٪ حجم تا ۲۱۰ درجه تقطیر شود). برای حمل معمولاً زیر UN1268 کلاس ۳ اعلام میشود. داده منبعدار درباره تجارت نفتای ایران یافت نشد.
نیازمند تأیید از مرجع رسمیسطح اطمینان: پایینامتیبیای (MTBE)MTBE یک اتر غیرحلقوی است و معمولاً زیر ۲۹۰۹.۱۹ (سایر اترهای غیرحلقوی) طبقهبندی میشود؛ این را با گمرک تأیید کنید. برای حمل UN2398 کلاس ۳ است. تحریمهای پتروشیمی آمریکا و اتحادیه اروپا اعمال میشود.
نیازمند تأیید از مرجع رسمیسطح اطمینان: پایینمتانولمتانول زیر ۲۹۰۵.۱۱ طبقهبندی میشود. در حمل بینالمللی UN1230 با کلاس ۳ و خطر فرعی ۶.۱ (سمی) است. تحریمهای پتروشیمی آمریکا و اتحادیه اروپا اعمال میشود.
نیازمند تأیید از مرجع رسمیسطح اطمینان: پاییناورهاوره (حتی در محلول آبی) زیر ۳۱۰۲.۱۰ طبقهبندی میشود. در فهرست شمارههای UN بررسیشده در این گزارش ردیفی برای اوره دیده نشد؛ وضعیت کالای خطرناک را با SDS تأیید کنید. تحریمهای پتروشیمی آمریکا و اتحادیه اروپا ممکن است شامل آن شود.
نیازمند تأیید از مرجع رسمیسطح اطمینان: پایینسایر محصولات پتروشیمی (پلیمرها: PE، PP)پلیاتیلن با چگالی کمتر از ۰.۹۴ زیر ۳۹۰۱.۱۰ و با چگالی ۰.۹۴ یا بیشتر زیر ۳۹۰۱.۲۰ قرار میگیرد؛ پلیپروپیلن زیر ۳۹۰۲.۱۰ است. تحریمهای پتروشیمی آمریکا (فرمان اجرایی بخشهای نفت و پتروشیمی) و ممنوعیت اتحادیه اروپا بر محصولات پتروشیمی ایران اعمال میشود.
نیازمند تأیید از مرجع رسمیسطح اطمینان: پایینواردات و ترانزیت فرآوردههای نفتی و گازی از اقلیم کردستان عراق از طریق باشماقحمل فرآوردههای نفتی از اقلیم کردستان از گذرگاه باشماق به ایران و ترانزیت آن به بنادر جنوبی و افغانستان گزارش شده و در خرداد ۱۴۰۵ نخستین ترانزیت گازوئیل با حمل ترکیبی تانکر به ریل از سنندج به افغانستان انجام شد. دولت فدرال عراق فروش نفت بدون سومو را غیرمجاز میداند و مجوزهای فرآورده در اقلیم و قواعد جاری وزارت نفت ایران برای ترانزیت سوخت تأیید نشد. قانون امور گمرکی ایران عدم خروج کالای ترانزیتی در مهلت را قاچاق میداند و تحریمهای آمریکا و اتحادیه اروپا مطرح است؛ عبور فیزیکی را دلیل قانونی بودن ندانید و مشاوره حقوقی بگیرید.
جاریسطح اطمینان: متوسطتعارض منابع
هر جا منابع با هم اختلاف دارند، هر دو روایت آمده است.
- مبدأ گازوئیل ترانزیتی خرداد ۱۴۰۵: منابع ایرانی آن را «از عراق» مینامند و مبدأ دقیق را نمیگویند، اما کارشناس گفتوگوکننده با روداو آن را متعلق به اقلیم کردستان میداند.
- طالبان در دی ۱۴۰۱ گفتند ۲۶ تانکر گازوئیل بیکیفیت «ارسالی از ایران» را برگرداندند؛ مشاور دولت ایران گفت این گازوئیل متعلق به کشورهای دیگر مانند عراق و روسیه بوده است.
- بغداد حمل نفت اقلیم به ایران را غیرمجاز میداند، اما یک مقام اتحادیه میهنی گفت این تجارت با اطلاع هر دو دولت انجام میشود؛ کارشناس روداو نیز فروش فرآورده توسط اقلیم را مجاز میداند.
- خبر مهر (دی ۱۳۹۹) تاریخ مصوبه ممنوعیت ترانزیت سوخت را یک بار ۲۸ اردیبهشت و یک بار ۲۸ خرداد ۱۳۹۹ آورده است.
- دستورالعمل قاچاق سوخت (۱۴۰۴) تاریخ تصویب را ۱۴۰۴/۰۷/۱۲ ذکر میکند، اما متن آن تاریخ جلسه را ۱۴۰۳/۱۰/۱۱ آورده است.
تاریخ گردآوری اطلاعات: 2026-11-11 · سایتهای رسمی که هنگام بررسی در دسترس نبودند: irenex.ir, ime.co.ir, irica.ir, ntsw.ir, niordc.ir, niopdc.ir, mnr.krd, gov.krd (HTTP 403), astm.org (HTTP 403), iso.org (bot challenge), argusmedia.com (empty page), law.resource.org (Indian standards PDFs not served), ekhtebar.ir (some pages: transit law, smuggling-law regulations)
تهیهشده توسط تیم پژوهش گلوبال گیتیمنابع و روش تهیه