Global Giti

تجارت مواد نفتی، گازی و پتروشیمی

برای هر فرآورده (ال‌پی‌جی، گاز، میعانات، نفت خام، گازوئیل، بنزین، نفت سفید، نفت کوره، قیر، نفتا، MTBE، متانول، اوره و پتروشیمی): کد HS، استانداردها، الزامات و مجوزها، محدودیت‌های قانونی، اسناد و گواهی کیفیت، بسته‌بندی، حمل کالای خطرناک، مسیرها و بازارها — به‌همراه پرونده ویژه واردات از اقلیم کردستان عراق از باشماق و ترانزیت به کشورهای ثالث.

انتشار: آخرین بررسی: وضعیت اطلاعات:جاری

تجارت فرآورده‌های نفتی و پتروشیمی مشمول مجوزهای ویژه داخلی و تحریم‌های بین‌المللی است. عبور فیزیکی یک محموله به معنای مجاز بودن ترانزیت آن نیست. هر مرحله‌ای که به مجوز خاص یا تأیید کتبی مرجع ذی‌صلاح نیاز دارد علامت خورده است؛ پیش از هر معامله، استعلام رسمی و مشاوره حقوقی بگیرید.

گاز مایع (LPG): پروپان و بوتان

گاز مایع مخلوط پروپان و بوتان است و در HS زیر ۲۷۱۱.۱۲ (پروپان) و ۲۷۱۱.۱۳ (بوتان) طبقه‌بندی می‌شود. ایران LPG صادراتی را در رینگ بین‌الملل بورس انرژی عرضه کرده و در خرداد ۱۴۰۵ نخستین صادرات ترکیبی از بندر خرمشهر به افغانستان و پاکستان گزارش شد. LPG کالای خطرناک کلاس ۲.۱ (UN1075) است و تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا بر فرآورده‌های نفتی ایران اعمال می‌شود.

جاریسطح اطمینان: متوسط
گاز طبیعی

گاز طبیعی در HS زیر ۲۷۱۱.۲۱ (حالت گازی) و ۲۷۱۱.۱۱ (مایع، LNG) قرار دارد. اطلاعات منبع‌دار درباره سازوکار صادرات گاز ایران در این بررسی به دست نیامد. اتحادیه اروپا از سپتامبر ۲۰۲۵ واردات و حمل گاز طبیعی ایران را دوباره ممنوع کرده است.

نیازمند تأیید از مرجع رسمیسطح اطمینان: پایین
میعانات گازی

میعانات گازی در عمل زیر سرفصل ۲۷.۰۹ (روغن‌های نفتی خام) اظهار می‌شود، اما این طبقه‌بندی باید با گمرک تأیید شود. داده‌های Kpler/Vortexa که الجزیره نقل کرده نشان می‌دهد بارگیری نفت خام و میعانات ایران در سال ۲۰۲۶ به شدت کاهش یافته است. تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا اعمال می‌شود.

جاریسطح اطمینان: پایین
نفت خام

نفت خام در HS زیر ۲۷۰۹.۰۰ طبقه‌بندی می‌شود و کالای خطرناک کلاس ۳ (UN1267) است. به گزارش ایران اینترنشنال به نقل از Kpler، صادرات نفت خام ایران در سپتامبر ۲۰۲۶ به صفر رسید و محاصره دریایی آمریکا از ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶ دوباره برقرار شد. هر معامله نفت خام ایران با تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا روبه‌روست و نیاز به مشاوره حقوقی دارد.

جاریسطح اطمینان: متوسط
نفت گاز (گازوئیل / دیزل)

گازوئیل معمولاً زیر ۲۷۱۰.۱۹ قرار می‌گیرد و کالای خطرناک UN1202 کلاس ۳ است. در ایران سوخت یارانه‌ای است و قاچاق آن مشمول جریمه دو تا چهار برابر ارزش کالاست. ترانزیت گازوئیل عراق از باشماق به افغانستان با حمل ترکیبی تانکر به قطار در خرداد ۱۴۰۵ گزارش شد و دیزل روسیه نیز از طریق ریل ایران به افغانستان رسیده است.

جاریسطح اطمینان: متوسط
بنزین

بنزین معمولاً زیر ۲۷۱۰.۱۲ (روغن‌های سبک) قرار می‌گیرد و کالای خطرناک UN1203 کلاس ۳ است. ایران در ۱۴۰۴ برای واردات بنزین سوپر توسط بخش خصوصی مجوز صادر کرده و بنزین یارانه‌ای مشمول قانون قاچاق است. تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا بر فرآورده‌های نفتی ایران اعمال می‌شود.

جاریسطح اطمینان: متوسط
نفت سفید و سوخت جت

نفت سفید بسته به منحنی تقطیر زیر ۲۷۱۰.۱۹ (یا در موارد خاص ۲۷۱۰.۱۲) قرار می‌گیرد و کالای خطرناک UN1223 کلاس ۳ است. استاندارد رایج سوخت جت ASTM D1655 است. اطلاعات منبع‌دار درباره صادرات نفت سفید ایران در این بررسی یافت نشد.

نیازمند تأیید از مرجع رسمیسطح اطمینان: پایین
نفت کوره (مازوت)

نفت کوره معمولاً زیر ۲۷۱۰.۱۹ قرار می‌گیرد؛ سوخت‌های دریایی بر پایه ISO 8217 مشخص می‌شوند. طبقه‌بندی کالای خطرناک آن به نقطه اشتعال و خواص زیست‌محیطی بستگی دارد. عراق ماهانه حدود ۴.۵ میلیون بشکه نفت کوره را با تانکر به بانیاس سوریه صادر می‌کند (روداو)، اما داده منبع‌دار درباره صادرات نفت کوره ایران یافت نشد.

نیازمند تأیید از مرجع رسمیسطح اطمینان: پایین
قیر نفتی

قیر نفتی زیر ۲۷۱۳.۲۰ طبقه‌بندی می‌شود. قیر داغ به‌عنوان «مایع با دمای بالا» UN3257 کلاس ۹ حمل می‌شود. در ایران از حدود ۱۳۹۶ عرضه قیر صادراتی در بورس کالا با هدف نظارت بر کیفیت الزامی شد و فعالان آن را مانع صادرات خواندند؛ وضعیت فعلی این الزام باید تأیید شود.

جاریسطح اطمینان: متوسط
نفتا

نفتا معمولاً به‌عنوان «روغن سبک» زیر ۲۷۱۰.۱۲ طبقه‌بندی می‌شود (اگر ۹۰٪ حجم تا ۲۱۰ درجه تقطیر شود). برای حمل معمولاً زیر UN1268 کلاس ۳ اعلام می‌شود. داده منبع‌دار درباره تجارت نفتای ایران یافت نشد.

نیازمند تأیید از مرجع رسمیسطح اطمینان: پایین
ام‌تی‌بی‌ای (MTBE)

MTBE یک اتر غیرحلقوی است و معمولاً زیر ۲۹۰۹.۱۹ (سایر اترهای غیرحلقوی) طبقه‌بندی می‌شود؛ این را با گمرک تأیید کنید. برای حمل UN2398 کلاس ۳ است. تحریم‌های پتروشیمی آمریکا و اتحادیه اروپا اعمال می‌شود.

نیازمند تأیید از مرجع رسمیسطح اطمینان: پایین
متانول

متانول زیر ۲۹۰۵.۱۱ طبقه‌بندی می‌شود. در حمل بین‌المللی UN1230 با کلاس ۳ و خطر فرعی ۶.۱ (سمی) است. تحریم‌های پتروشیمی آمریکا و اتحادیه اروپا اعمال می‌شود.

نیازمند تأیید از مرجع رسمیسطح اطمینان: پایین
اوره

اوره (حتی در محلول آبی) زیر ۳۱۰۲.۱۰ طبقه‌بندی می‌شود. در فهرست شماره‌های UN بررسی‌شده در این گزارش ردیفی برای اوره دیده نشد؛ وضعیت کالای خطرناک را با SDS تأیید کنید. تحریم‌های پتروشیمی آمریکا و اتحادیه اروپا ممکن است شامل آن شود.

نیازمند تأیید از مرجع رسمیسطح اطمینان: پایین
سایر محصولات پتروشیمی (پلیمرها: PE، PP)

پلی‌اتیلن با چگالی کمتر از ۰.۹۴ زیر ۳۹۰۱.۱۰ و با چگالی ۰.۹۴ یا بیشتر زیر ۳۹۰۱.۲۰ قرار می‌گیرد؛ پلی‌پروپیلن زیر ۳۹۰۲.۱۰ است. تحریم‌های پتروشیمی آمریکا (فرمان اجرایی بخش‌های نفت و پتروشیمی) و ممنوعیت اتحادیه اروپا بر محصولات پتروشیمی ایران اعمال می‌شود.

نیازمند تأیید از مرجع رسمیسطح اطمینان: پایین
واردات و ترانزیت فرآورده‌های نفتی و گازی از اقلیم کردستان عراق از طریق باشماق

حمل فرآورده‌های نفتی از اقلیم کردستان از گذرگاه باشماق به ایران و ترانزیت آن به بنادر جنوبی و افغانستان گزارش شده و در خرداد ۱۴۰۵ نخستین ترانزیت گازوئیل با حمل ترکیبی تانکر به ریل از سنندج به افغانستان انجام شد. دولت فدرال عراق فروش نفت بدون سومو را غیرمجاز می‌داند و مجوزهای فرآورده در اقلیم و قواعد جاری وزارت نفت ایران برای ترانزیت سوخت تأیید نشد. قانون امور گمرکی ایران عدم خروج کالای ترانزیتی در مهلت را قاچاق می‌داند و تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا مطرح است؛ عبور فیزیکی را دلیل قانونی بودن ندانید و مشاوره حقوقی بگیرید.

جاریسطح اطمینان: متوسط

تعارض منابع

هر جا منابع با هم اختلاف دارند، هر دو روایت آمده است.

تاریخ گردآوری اطلاعات: 2026-11-11 · سایت‌های رسمی که هنگام بررسی در دسترس نبودند: irenex.ir, ime.co.ir, irica.ir, ntsw.ir, niordc.ir, niopdc.ir, mnr.krd, gov.krd (HTTP 403), astm.org (HTTP 403), iso.org (bot challenge), argusmedia.com (empty page), law.resource.org (Indian standards PDFs not served), ekhtebar.ir (some pages: transit law, smuggling-law regulations)

تهیه‌شده توسط تیم پژوهش گلوبال گیتیمنابع و روش تهیه