نفت گاز (گازوئیل / دیزل)
گازوئیل معمولاً زیر ۲۷۱۰.۱۹ قرار میگیرد و کالای خطرناک UN1202 کلاس ۳ است. در ایران سوخت یارانهای است و قاچاق آن مشمول جریمه دو تا چهار برابر ارزش کالاست. ترانزیت گازوئیل عراق از باشماق به افغانستان با حمل ترکیبی تانکر به قطار در خرداد ۱۴۰۵ گزارش شد و دیزل روسیه نیز از طریق ریل ایران به افغانستان رسیده است.
انتشار: آخرین بررسی: وضعیت اطلاعات:جاری
سطح اطمینان: متوسط
تجارت فرآوردههای نفتی و پتروشیمی مشمول مجوزهای ویژه داخلی و تحریمهای بینالمللی است. عبور فیزیکی یک محموله به معنای مجاز بودن ترانزیت آن نیست. هر مرحلهای که به مجوز خاص یا تأیید کتبی مرجع ذیصلاح نیاز دارد علامت خورده است؛ پیش از هر معامله، استعلام رسمی و مشاوره حقوقی بگیرید.
کد تعرفه (HS)
- متن رسمیجاری
طبق یادداشت ۴ زیرفصلهای فصل ۲۷، «روغنهای سبک» زیرشماره ۲۷۱۰.۱۲ آنهایی هستند که ۹۰ درصد یا بیشتر حجمشان (با احتساب افت) تا ۲۱۰ درجه سانتیگراد به روش ISO 3405 (معادل ASTM D86) تقطیر شود؛ بقیه در ۲۷۱۰.۱۹ قرار میگیرند. پس نتیجه آزمون تقطیر برگه آنالیز در طبقهبندی تعیینکننده است.
سند: HS 2022, Chapter 27, Subheading Note 4 — مرجع: World Customs Organization
- تحلیلنیازمند تأیید از مرجع رسمی
کد ملی ۸ رقمی ایران برای این کالا (زیر ردیف 2710.19) در این بررسی تأیید نشد، چون سایتهای گمرک و سامانه جامع تجارت در دسترس نبودند. کد دقیق را از کتاب مقررات صادرات و واردات سال ۱۴۰۵ یا ترخیصکار مجاز بگیرید (نیازمند تأیید مرجع رسمی).
مشخصات و استانداردها
- رویه گزارششدهجاری
استانداردهای رایج دیزل: EN 590 (اروپا) و ASTM D975 (آمریکا).
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
در دی ۱۳۹۳ مدیرکل گمرک خراسان جنوبی گفت افغانستان دیزل با استاندارد یورو ۴ یا ۵ و بنزین با اکتان ۹۲ به بالا را الزامی کرده است؛ الزام فعلی افغانستان باید جداگانه تأیید شود.
تاریخ: 2015-01-11
الزامات صادرات و واردات
- رویه گزارششدهجاری
مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی در آذر ۱۴۰۳ گفت ایران «اصلاً فرآوردهای برای صادرات ندارد».
تاریخ: ۱۴۰۳/۰۹/۰۹ · 2024-11-29 — مرجع: NIOPDC
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
مشاور اقتصادی نماینده ویژه ایران در افغانستان در خرداد ۱۴۰۲ گفت ایران به افغانستان سوخت صادر نمیکند و گازوئیل ارسالی متعلق به کشورهای دیگر مانند عراق و روسیه بوده است.
تاریخ: 2023-06-04
مجوزها
- تحلیلنیازمند تأیید از مرجع رسمی
لزوم مجوز خاص وزارت نفت یا دستگاه دیگر برای صادرات گازوئیل از ایران در این بررسی تأیید نشد، چون سایتهای وزارت نفت، شرکت ملی پالایش و پخش و سامانه جامع تجارت در دسترس نبودند. نمونه مرتبط: مجوز واردات بنزین سوپر را وزارت نفت از طریق «درگاه ملی مجوزها» صادر میکند (مرداد ۱۴۰۴). (نیازمند تأیید مرجع رسمی)
محدودیتهای قانونی و تحریمها
- متن رسمیجاری
طبق ماده ۱۸ قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، جریمه قاچاق کالای یارانهای دو تا چهار برابر ارزش کالا (علاوه بر ضبط) است و تبصره ۴ آن، معامله، حمل یا نگهداری فرآوردههای نفتی خارج از ضوابط دولت را تخلف میداند.
سند: قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، ماده ۱۸ و تبصره ۴ — مرجع: Islamic Consultative Assembly
- متن رسمیجاری
دستورالعمل پیشگیری و مقابله با قاچاق سوخت (مصوب ۱۲ مهر ۱۴۰۴ ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز) نصب ردیاب ماهوارهای و پلمب هوشمند روی نفتکشهای جادهای طرف قرارداد شرکت ملی پخش و تجهیز اسکلههای صادراتی و وارداتی فرآوردهها به سامانه اندازهگیری را الزامی کرده است.
سند: دستورالعمل پیشگیری و مقابله با قاچاق سوخت — تاریخ: ۱۴۰۴/۰۷/۱۲ · 2025-10-04 — مرجع: Central Headquarters for Combating Smuggling of Goods and Currency
- رویه گزارششدهجاری
شورای اتحادیه اروپا در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۵، پس از بازگشت تحریمهای سازمان ملل (اسنپبک)، ممنوعیت واردات، خرید و حمل نفت خام، گاز طبیعی، فرآوردههای نفتی و پتروشیمی ایران و خدمات مرتبط را دوباره برقرار کرد. برای هر معاملهای که به اشخاص، بانکها، بیمه یا کشتیرانی اروپایی مربوط است، مشاوره حقوقی بگیرید.
تاریخ: 2025-09-29 — اجرا: 2025-09-29 — مرجع: Council of the European Union
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
دفتر کنترل داراییهای خارجی آمریکا (OFAC) در صفحه تحریمهای ایران، «تعیین بخشهای نفت و پتروشیمی اقتصاد ایران» (۱۱ اکتبر ۲۰۲۴) و هشدار ۴ نوامبر ۲۰۲۶ درباره ناوگان سایه را فهرست کرده است. مجوزهای عمومی X و X1 (۲۰۲۶) نیز منتشر شدهاند، اما وضعیت فعلی آنها در این صفحه مشخص نیست؛ وضعیت را مستقیماً از OFAC و مشاور حقوقی بپرسید.
مرجع: US Treasury – OFAC
- رویه گزارششدهجاری
به گزارش الجزیره (اکتبر ۲۰۲۶)، تحریمهای ثانویه آمریکا میتواند هر شرکت یا بانک خارجی را که «معامله قابلتوجهی» در نفت ایران انجام دهد هدف بگیرد و خزانهداری آمریکا در اوت ۲۰۲۶ دامنه رفتارهای مشمول تحریم را گسترش داد. این متن مشاوره حقوقی نیست.
تاریخ: 2026-10-07
- رویه گزارششدهمنقضی
هیئت وزیران در ۱۳۹۹ به پیشنهاد وزارت نفت تردد کامیونهای حامل سوخت ترانزیتی (بنزین، گازوئیل و هیدروکربورهای مشابه) را ممنوع کرد و از ۱۵ دی ۱۳۹۹ دوباره اجازه داد؛ این نشان میدهد دولت میتواند ترانزیت سوخت را با مصوبه متوقف کند.
تاریخ: ۱۳۹۹/۱۰/۱۰ · 2020-12-30 — اجرا: 2021-01-04 — مرجع: Cabinet of Iran
اظهار گمرکی
- متن رسمیجاری
طبق یادداشت ۴ زیرفصلهای فصل ۲۷، «روغنهای سبک» زیرشماره ۲۷۱۰.۱۲ آنهایی هستند که ۹۰ درصد یا بیشتر حجمشان (با احتساب افت) تا ۲۱۰ درجه سانتیگراد به روش ISO 3405 (معادل ASTM D86) تقطیر شود؛ بقیه در ۲۷۱۰.۱۹ قرار میگیرند. پس نتیجه آزمون تقطیر برگه آنالیز در طبقهبندی تعیینکننده است.
سند: HS 2022, Chapter 27, Subheading Note 4 — مرجع: World Customs Organization
- تحلیلجاری
مراحل عمومی اظهار و ترخیص تابع قانون امور گمرکی (۱۳۹۰ با اصلاحات) است؛ برای گامهای عملی به دانشنامه ترخیص کالای همین سایت مراجعه کنید.
سند: قانون امور گمرکی
اسناد حمل و کنترل کیفیت
- رویه گزارششدهجاری
در تیر ۱۴۰۳ حدود ۴۰۰ نفتکش حامل سوخت عراقی که از ایران ترانزیت شده بود پس از آزمون کیفیت در گمرک ابونصر فراهی افغانستان اجازه ورود نگرفت؛ گمرک ایران گفت در صدور مجوز ورود افغانستان نقشی ندارد.
تاریخ: 2024-07-18
- تحلیلجاری
OFAC در صفحه تحریمهای ایران «راهنمای کشتیرانی برای شناسایی دور زدن تحریمهای نفتی ایران» (۱۶ آوریل ۲۰۲۵) و هشدار ناوگان سایه (۴ نوامبر ۲۰۲۶) را فهرست کرده است؛ از این رو بانکها، بیمهگران و خریداران معمولاً گواهی مبدأ، بارنامه و اسناد کشتی را با دقت بررسی میکنند.
بستهبندی و حمل
- رویه گزارششدهجاری
خرداد ۱۴۰۵: نخستین محموله گازوئیل ترانزیتی عراق در ایران از تانکر به واگن منتقل و با ریل به مرزهای شرقی و افغانستان فرستاده شد.
تاریخ: 2026-06-20 — مرجع: IRICA; Iranian Railways
- رویه گزارششدهجاری
آبان ۱۴۰۴: محموله ۵ هزار تنی دیزل روسیه از بندر امیرآباد با ریل به افغانستان ترانزیت شد؛ طالبان نیز ورود ۱,۱۲۰ تن دیزل از راهآهن خواف–هرات را اعلام کرد.
تاریخ: 2025-11-05
کالای خطرناک (UN / ADR / IMDG / RID)
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
گازوئیل / سوخت دیزل / نفت گرمایشی سبک: UN1202، کلاس ۳.
مرجع: US DOT Hazmat Table (via NOAA CAMEO); UN Model Regulations numbering
- تحلیلنیازمند تأیید از مرجع رسمی
شماره UN و کلاس خطر در ADR (جاده)، RID (ریل) و IMDG (دریا) از فهرست کالاهای خطرناک سازمان ملل پیروی میکند، اما شرایط بستهبندی، تانک و مستندات هر مقررات جداست؛ نسخه جاری ADR/RID/IMDG و برگه اطلاعات ایمنی (SDS) محموله را بررسی کنید. عضویت و شیوه اجرای ADR در ایران در این بررسی تأیید نشد.
مرزها و مسیرها
- رویه گزارششدهجاری
مسیرهای گزارششده: باشماق ← گمرک بینراهی سنندج ← ایستگاه باری کرمانشاه ← ریل تا مرز شرقی (۱۴۰۵)؛ امیرآباد و بندر کاسپین ← ریل به افغانستان؛ راهآهن خواف–هرات.
بازارهای خریدار
- رویه گزارششدهجاری
افغانستان مقصد اصلی محمولههای ترانزیتی گزارششده است؛ تاجیکستان نیز دریافت فرآورده از ایران را اعلام کرده است.
آمار تجارت و تقاضا
- رویه گزارششدهجاری
در سه ماه نخست ۲۰۲۶، محمولههای ریلی فرآورده نفتی از روسیه و بلاروس به افغانستان و آسیای مرکزی بیش از ۵۰ درصد افزایش یافت و به ۳.۳۴۷ میلیون تن رسید (رویترز به نقل پژواک).
تاریخ: 2026-04-16
عوامل مؤثر بر قیمت
- رویه گزارششدهجاری
حملات به پالایشگاههای روسیه و ممنوعیت صادرات بنزین روسیه فرصت کوتاهمدتی برای سوخت ایران در آسیای مرکزی ایجاد کرده، اما یک تحلیلگر انتظار دارد سوخت روسیه با ترتیبات اتحادیه اقتصادی اوراسیا بازگردد.
هزینههای لجستیک و ترخیص
- تحلیلنیازمند تأیید از مرجع رسمی
هیچ رقم رسمی یا منتشرشده معتبری برای هزینه حمل، ترخیص یا بازرسی گازوئیل یافت نشد. تنها گزارش مرتبط این است که گمرک ایران گفته حمل ترکیبی تانکر به قطار (خرداد ۱۴۰۵) هزینه را کاهش داده، بدون ذکر رقم. هر رقم را از متصدی حمل، ترخیصکار و شرکت بازرسی کتباً استعلام کنید (نیازمند تأیید).
منابع
- World Customs Organization (HS 2022, Chapter 27)(HS 2022 edition (in force 1 Jan 2022))رسمی
- Wikipedia (last resort)(accessed 2026-11-11)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Hamshahri Online(21 Dey 1393 (11 Jan 2015))رسانهٔ خبری
- Tejarat News(9 Azar 1403 (29 Nov 2024))رسانهٔ خبری
- Tabnak(14 Khordad 1402 (4 Jun 2023))رسانهٔ خبری
- Etemad Online(8 Mordad 1404 (30 Jul 2025))رسانهٔ خبری
- Edalatsara (republication of the Law on Combating Smuggling of Goods and Currency, Art. 18)(law approved 1392 (2014), as amended; page accessed 2026-11-11)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Ekhtebar (republication of the Central Anti-Smuggling HQ directive on fuel smuggling)(approved 12 Mehr 1404 (4 Oct 2025))مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Anadolu Agency(30 Sep 2025)رسانهٔ خبری
- US Treasury, OFAC(page accessed 2026-11-11 (latest listed item 4 Nov 2026))رسمی
- Al Jazeera(7 Oct 2026)رسانهٔ خبری
- Mehr News Agency(10 Dey 1399 (30 Dec 2020))رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
- Ekhtebar (republication of Iran's Customs Affairs Law, 1390, as amended)(law approved 1390 (2011); page accessed 2026-11-11)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Tejarat News(28 Tir 1403 (18 Jul 2024))رسانهٔ خبری
- Shafaq News(16 Jul 2024)رسانهٔ خبری
- Iran Daily (citing IRNA, ISNA, IRICA)(21 Jun 2026 (No. 8146))رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
- Afghanistan International(5 Nov 2025)رسانهٔ خبری
- NOAA CAMEO Chemicals (US DOT Hazmat Table data)(accessed 2026-11-11)رسمی
- Afghanistan International (citing Tasnim)(30 May 2026)رسانهٔ خبری
- Pajhwok Afghan News (relaying Reuters)(16 Apr 2026)رسانهٔ خبری