گاز مایع (LPG): پروپان و بوتان
گاز مایع مخلوط پروپان و بوتان است و در HS زیر ۲۷۱۱.۱۲ (پروپان) و ۲۷۱۱.۱۳ (بوتان) طبقهبندی میشود. ایران LPG صادراتی را در رینگ بینالملل بورس انرژی عرضه کرده و در خرداد ۱۴۰۵ نخستین صادرات ترکیبی از بندر خرمشهر به افغانستان و پاکستان گزارش شد. LPG کالای خطرناک کلاس ۲.۱ (UN1075) است و تحریمهای آمریکا و اتحادیه اروپا بر فرآوردههای نفتی ایران اعمال میشود.
انتشار: آخرین بررسی: وضعیت اطلاعات:جاری
سطح اطمینان: متوسط
تجارت فرآوردههای نفتی و پتروشیمی مشمول مجوزهای ویژه داخلی و تحریمهای بینالمللی است. عبور فیزیکی یک محموله به معنای مجاز بودن ترانزیت آن نیست. هر مرحلهای که به مجوز خاص یا تأیید کتبی مرجع ذیصلاح نیاز دارد علامت خورده است؛ پیش از هر معامله، استعلام رسمی و مشاوره حقوقی بگیرید.
کد تعرفه (HS)
- متن رسمیجاری
پروپان مایع: ۲۷۱۱.۱۲؛ بوتانهای مایع: ۲۷۱۱.۱۳؛ سایر گازهای نفتی مایع: ۲۷۱۱.۱۹ (نامگذاری HS 2022).
سند: HS 2022 heading 27.11 — مرجع: World Customs Organization
- تحلیلنیازمند تأیید از مرجع رسمی
کد ملی ۸ رقمی ایران برای این کالا (زیر ردیف 2711.12/2711.13) در این بررسی تأیید نشد، چون سایتهای گمرک و سامانه جامع تجارت در دسترس نبودند. کد دقیق را از کتاب مقررات صادرات و واردات سال ۱۴۰۵ یا ترخیصکار مجاز بگیرید (نیازمند تأیید مرجع رسمی).
| محصول | کد HS ششرقمی |
|---|---|
| پروپان (مایع) | 2711.12 |
| بوتانها (مایع) | 2711.13 |
| سایر (مایع) | 2711.19 |
نامگذاری HS 2022 سازمان جهانی گمرک.
مشخصات و استانداردها
- رویه گزارششدهجاری
استانداردهای رایج بینالمللی LPG عبارتاند از ASTM D1835 (مشخصات گازهای نفتی مایع، شامل پروپان تجاری و مخلوطها) و EN 589 (استاندارد اروپایی LPG خودرویی).
- تحلیلنیازمند تأیید از مرجع رسمی
شماره استاندارد ملی ایران (INSO) برای LPG صادراتی در این بررسی تأیید نشد (نیازمند تأیید مرجع رسمی)
الزامات صادرات و واردات
- رویه گزارششدهجاری
در ۱۰ دی ۱۴۰۴ حدود ۵۸ هزار تن LPG صادراتی در رینگ بینالملل بورس انرژی ایران عرضه شد که ۴۴ هزار تن آن از پتروپالایش کنگان بود.
تاریخ: ۱۴۰۴/۱۰/۱۰ · 2025-12-31 — مرجع: Iran Energy Exchange (IRENEX)
- تحلیلنیازمند تأیید از مرجع رسمی
اینکه صادرات LPG فقط از مسیر بورس انرژی مجاز باشد، بهعنوان قاعده الزامی تأیید نشد (نیازمند تأیید مرجع رسمی)
مجوزها
- تحلیلنیازمند تأیید از مرجع رسمی
لزوم مجوز خاص وزارت نفت یا دستگاه دیگر برای صادرات LPG از ایران در این بررسی تأیید نشد، چون سایتهای وزارت نفت، شرکت ملی پالایش و پخش و سامانه جامع تجارت در دسترس نبودند. نمونه مرتبط: مجوز واردات بنزین سوپر را وزارت نفت از طریق «درگاه ملی مجوزها» صادر میکند (مرداد ۱۴۰۴). (نیازمند تأیید مرجع رسمی)
محدودیتهای قانونی و تحریمها
- متن رسمیجاری
طبق ماده ۱۸ قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، جریمه قاچاق کالای یارانهای دو تا چهار برابر ارزش کالا (علاوه بر ضبط) است و تبصره ۴ آن، معامله، حمل یا نگهداری فرآوردههای نفتی خارج از ضوابط دولت را تخلف میداند.
سند: قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، ماده ۱۸ و تبصره ۴ — مرجع: Islamic Consultative Assembly
- متن رسمیجاری
دستورالعمل پیشگیری و مقابله با قاچاق سوخت (مصوب ۱۲ مهر ۱۴۰۴ ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز) نصب ردیاب ماهوارهای و پلمب هوشمند روی نفتکشهای جادهای طرف قرارداد شرکت ملی پخش و تجهیز اسکلههای صادراتی و وارداتی فرآوردهها به سامانه اندازهگیری را الزامی کرده است.
سند: دستورالعمل پیشگیری و مقابله با قاچاق سوخت — تاریخ: ۱۴۰۴/۰۷/۱۲ · 2025-10-04 — مرجع: Central Headquarters for Combating Smuggling of Goods and Currency
- رویه گزارششدهجاری
شورای اتحادیه اروپا در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۵، پس از بازگشت تحریمهای سازمان ملل (اسنپبک)، ممنوعیت واردات، خرید و حمل نفت خام، گاز طبیعی، فرآوردههای نفتی و پتروشیمی ایران و خدمات مرتبط را دوباره برقرار کرد. برای هر معاملهای که به اشخاص، بانکها، بیمه یا کشتیرانی اروپایی مربوط است، مشاوره حقوقی بگیرید.
تاریخ: 2025-09-29 — اجرا: 2025-09-29 — مرجع: Council of the European Union
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
دفتر کنترل داراییهای خارجی آمریکا (OFAC) در صفحه تحریمهای ایران، «تعیین بخشهای نفت و پتروشیمی اقتصاد ایران» (۱۱ اکتبر ۲۰۲۴) و هشدار ۴ نوامبر ۲۰۲۶ درباره ناوگان سایه را فهرست کرده است. مجوزهای عمومی X و X1 (۲۰۲۶) نیز منتشر شدهاند، اما وضعیت فعلی آنها در این صفحه مشخص نیست؛ وضعیت را مستقیماً از OFAC و مشاور حقوقی بپرسید.
مرجع: US Treasury – OFAC
- رویه گزارششدهجاری
به گزارش الجزیره (اکتبر ۲۰۲۶)، تحریمهای ثانویه آمریکا میتواند هر شرکت یا بانک خارجی را که «معامله قابلتوجهی» در نفت ایران انجام دهد هدف بگیرد و خزانهداری آمریکا در اوت ۲۰۲۶ دامنه رفتارهای مشمول تحریم را گسترش داد. این متن مشاوره حقوقی نیست.
تاریخ: 2026-10-07
اظهار گمرکی
- تحلیلجاری
پروپان و بوتان زیرشمارههای جداگانه دارند؛ برای مخلوط پروپان–بوتان، طبقهبندی به ترکیب درصد اجزای برگه آنالیز بستگی دارد و باید با گمرک تأیید شود.
- تحلیلجاری
مراحل عمومی اظهار و ترخیص تابع قانون امور گمرکی (۱۳۹۰ با اصلاحات) است؛ برای گامهای عملی به دانشنامه ترخیص کالای همین سایت مراجعه کنید.
سند: قانون امور گمرکی
اسناد حمل و کنترل کیفیت
- تحلیلجاری
OFAC در صفحه تحریمهای ایران «راهنمای کشتیرانی برای شناسایی دور زدن تحریمهای نفتی ایران» (۱۶ آوریل ۲۰۲۵) و هشدار ناوگان سایه (۴ نوامبر ۲۰۲۶) را فهرست کرده است؛ از این رو بانکها، بیمهگران و خریداران معمولاً گواهی مبدأ، بارنامه و اسناد کشتی را با دقت بررسی میکنند.
بستهبندی و حمل
- رویه گزارششدهجاری
اداره بنادر و دریانوردی خرمشهر در خرداد ۱۴۰۵ «نخستین عملیات صادرات LPG با حمل ترکیبی» به افغانستان و پاکستان را اعلام کرد؛ حجم و نوع وسیله حمل ذکر نشد.
تاریخ: 2026-06-13
کالای خطرناک (UN / ADR / IMDG / RID)
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
گازهای نفتی مایع / LPG: UN1075، کلاس ۲.۱ (گاز قابل اشتعال).
مرجع: US DOT Hazmat Table (via NOAA CAMEO); UN Model Regulations numbering
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
پروپان: UN1978، کلاس ۲.۱.
مرجع: US DOT Hazmat Table (via NOAA CAMEO); UN Model Regulations numbering
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
بوتان: UN1011، کلاس ۲.۱.
مرجع: US DOT Hazmat Table (via NOAA CAMEO); UN Model Regulations numbering
- تحلیلنیازمند تأیید از مرجع رسمی
شماره UN و کلاس خطر در ADR (جاده)، RID (ریل) و IMDG (دریا) از فهرست کالاهای خطرناک سازمان ملل پیروی میکند، اما شرایط بستهبندی، تانک و مستندات هر مقررات جداست؛ نسخه جاری ADR/RID/IMDG و برگه اطلاعات ایمنی (SDS) محموله را بررسی کنید. عضویت و شیوه اجرای ADR در ایران در این بررسی تأیید نشد.
مرزها و مسیرها
- رویه گزارششدهجاری
خرمشهر بهعنوان مبدأ صادرات ترکیبی LPG به افغانستان و پاکستان گزارش شده است (خرداد ۱۴۰۵).
بازارهای خریدار
- رویه گزارششدهجاری
افغانستان و پاکستان در گزارش صادرات خرداد ۱۴۰۵ بهعنوان مقصد LPG ذکر شدهاند.
آمار تجارت و تقاضا
- رویه گزارششدهجاری
عرضه ۵۸ هزار تنی LPG صادراتی در یک روز کاری بورس انرژی (۱۰ دی ۱۴۰۴) تنها رقم منبعدار این بررسی است و آمار سالانه صادرات تأیید نشد.
عوامل مؤثر بر قیمت
- تحلیلنیازمند تأیید از مرجع رسمی
قیمت پایه عرضههای بورسی و ارز تسویه در گزارش ذکر نشد؛ تحریمها و محدودیت حمل دریایی پس از جنگ ۲۰۲۶ بهعنوان عوامل کلی بازار نفت ایران گزارش شدهاند.
هزینههای لجستیک و ترخیص
- تحلیلنیازمند تأیید از مرجع رسمی
هیچ رقم رسمی یا منتشرشده معتبری برای هزینه حمل، ترخیص یا بازرسی LPG یافت نشد. تنها گزارش مرتبط این است که گمرک ایران گفته حمل ترکیبی تانکر به قطار (خرداد ۱۴۰۵) هزینه را کاهش داده، بدون ذکر رقم. هر رقم را از متصدی حمل، ترخیصکار و شرکت بازرسی کتباً استعلام کنید (نیازمند تأیید).
پروپان
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
پروپان مایع زیر ۲۷۱۱.۱۲ طبقهبندی میشود و برای حمل UN1978 کلاس ۲.۱ است؛ اگر بهصورت مخلوط LPG حمل شود، UN1075 به کار میرود.
- رویه گزارششدهجاری
در آمریکا دو گرید اصلی LPG، پروپان تجاری و HD-5، در مشخصات GPA و ASTM D1835 آمدهاند؛ گرید HD-5 پروپیلن را به ۵٪ محدود میکند.
بوتان
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
بوتانهای مایع زیر ۲۷۱۱.۱۳ طبقهبندی میشوند و برای حمل UN1011 کلاس ۲.۱ است.
- رویه گزارششدهجاری
در ۱۰ دی ۱۴۰۴ پالایش نفت آبادان هزار تن بوتان در رینگ داخلی بازار فیزیکی بورس انرژی عرضه کرد.
تاریخ: 2025-12-31
منابع
- World Customs Organization (HS 2022, Chapter 27)(HS 2022 edition (in force 1 Jan 2022))رسمی
- Wikipedia (last resort)(accessed 2026-11-11)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Nabz-e Bourse(10 Dey 1404 (31 Dec 2025))رسانهٔ خبری
- Etemad Online(8 Mordad 1404 (30 Jul 2025))رسانهٔ خبری
- Edalatsara (republication of the Law on Combating Smuggling of Goods and Currency, Art. 18)(law approved 1392 (2014), as amended; page accessed 2026-11-11)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Ekhtebar (republication of the Central Anti-Smuggling HQ directive on fuel smuggling)(approved 12 Mehr 1404 (4 Oct 2025))مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Anadolu Agency(30 Sep 2025)رسانهٔ خبری
- US Treasury, OFAC(page accessed 2026-11-11 (latest listed item 4 Nov 2026))رسمی
- Al Jazeera(7 Oct 2026)رسانهٔ خبری
- Ekhtebar (republication of Iran's Customs Affairs Law, 1390, as amended)(law approved 1390 (2011); page accessed 2026-11-11)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Tehran Times (citing Mehr)(13 Jun 2026)رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
- NOAA CAMEO Chemicals (US DOT Hazmat Table data)(accessed 2026-11-11)رسمی
- NOAA CAMEO Chemicals (US DOT Hazmat Table data)(accessed 2026-11-11)رسمی
- NOAA CAMEO Chemicals (US DOT Hazmat Table data)(accessed 2026-11-11)رسمی
- NOAA CAMEO Chemicals (US DOT Hazmat Table data)(accessed 2026-11-11)رسمی
- Iran Daily (citing IRNA, ISNA, IRICA)(21 Jun 2026 (No. 8146))رسانهٔ وابسته به حکومت ایران