رفع تعهد ارزی صادرکنندگان ایران
صادرکننده ایرانی با ارز حاصل از صادرات چه باید بکند: قانون، آییننامه اجرایی، بخشنامههای ۱۴۰۵ بانک مرکزی، مهلتها، روشهای قانونی بازگشت ارز، استثناها و پیامدها — هر مورد با شماره سند، تاریخ، مرجع صادرکننده و منبع.
انتشار: آخرین بررسی: وضعیت اطلاعات:جاری
این صفحه اطلاعرسانی عمومی است و مشاوره حقوقی یا مالی نیست. این مقررات مرتب تغییر میکند و در چند مورد منابع با هم اختلاف دارند (بخش «تعارض منابع» را ببینید). پیش از هر اقدام، تعهد و مهلت خودتان را از بانک عامل، بانک مرکزی و سامانه جامع تجارت استعلام کنید. در این صفحه فقط روشهای قانونی آمده است.
خلاصه
- هر پروانه صادراتی گمرکی، تعهدی برای بازگرداندن ارز به میزان حداکثر ۱۰۰٪ ارزش ارزی آن ایجاد میکند (بند ۸ ماده ۱ آییننامه اجرایی، اصلاحی ۱۴۰۳/۰۳/۰۵).
- مهلت پایه: چهار ماه از صدور پروانه صادراتی که کارگروه میتواند تا سه ماه تمدید کند؛ قانون سقف مطلق دارد و بخشنامههای ۱۴۰۵ بانک مرکزی مهلت ۱۵ ماهه را ملاک قرار دادهاند.
- صادرکنندگان پتروشیمی، پالایشی، فولاد، فلزات اساسی و فرآوردههای نفتی باید ۱۰۰٪ ارز را فقط بهصورت حواله در سامانه مورد تأیید بانک مرکزی (بازار ارز تجاری مرکز مبادله) بازگردانند. سایر صادرکنندگان ۹۰٪ (با دامنه ±۱۰ واحد درصد) را با یک یا چند روش ماده ۱ بند ۱۳ بازمیگردانند.
- معافیت مالیاتی و مشوقهای صادراتی متناسب با میزان ایفای تعهد است؛ آستانه ۷۰٪ از ۱۴۰۴/۰۵/۰۱ گزارش شده است. ایفای تعهد پس از سررسید ۱۵ ماهه مشمول معافیت مالیاتی نیست (بخشنامههای ۱۴۰۵ بانک مرکزی).
- عدم ایفای تعهد به تعلیق مجوزها و ارجاع قضایی میانجامد؛ طبق گزارشها از مرداد ۱۴۰۵ تعهدات منقضی بالای ۳ میلیون یورو به دادستانی و کمتر از آن به سازمان تعزیرات حکومتی ارجاع میشود.
مبنای قانونی
- جاری گزارش ثانویه
تبصره (۶) بند (ح) ماده (۲) مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز
مبنای قانونی اصلی تعهد ارزی صادرات، تبصره (۶) بند (ح) ماده (۲) مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز است که با «قانون اصلاح قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز» (مصوب ۱۴۰۰/۱۱/۱۰ مجلس) به قانون افزوده شد. طبق این تبصره همه صادرکنندگان کالا موظفند ارز مندرج در پروانه گمرکی را به بانک مرکزی بفروشند، یا با تأیید بانک مرکزی به دیگران واگذار کنند، یا برای تأمین ارز واردات یا بازپرداخت تسهیلات ارزی به کار ببرند. همان تبصره مقرر میکند آییننامه اجرایی (به پیشنهاد بانک مرکزی با همکاری وزارت صمت و تصویب هیئت وزیران) مهلت ایفای تعهد را حداکثر یک سال با امکان تمدید حداکثر سه ماه تعیین کند؛ سقف معافیت سالانه ۳۰٬۰۰۰ یورو؛ حداقل میزان تعهد کمتر از ۶۰ درصد ارزش ارزی صادرات نباشد؛ و برخورداری از معافیتهای مالیاتی و مشوقها متناسب با میزان ایفای تعهد باشد. اعمال محدودیتها تا ابتدای سال پس از زمانی است که صادرات غیرنفتی بیش از ۱٫۸ برابر واردات شود. (متن تبصره از بازنشر حقوقی خوانده شد؛ متن رسمی روزنامه رسمی/پایگاه قوانین در دسترس نبود.)
- شماره سند:
- قانون اصلاح قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز – ماده ۲ مکرر، بند (ح)، تبصره ۶
- تاریخ:
- ۱۴۰۰/۱۱/۱۰ (تصویب مجلس) (2022-01-30)
- اجرا:
- طبق یک منبع ثانویه ۱۴۰۱/۰۲/۰۲؛ با روزنامه رسمی تطبیق داده نشد
- مرجع:
- مجلس شورای اسلامی؛ تأیید شورای نگهبان
- جاری متن رسمی خوانده شد
آییننامه اجرایی تبصره (۶) – تصویبنامه ۱۷۰۶۲۳/ت۶۰۰۷۰هـ
هیئت وزیران در جلسه ۱۴۰۱/۰۸/۲۵ به پیشنهاد بانک مرکزی (با همکاری وزارت صمت) آییننامه اجرایی تبصره (۶) را تصویب کرد و با شماره ۱۷۰۶۲۳/ت۶۰۰۷۰هـ مورخ ۱۴۰۱/۰۹/۱۵ ابلاغ شد. این آییننامه تعاریف (از جمله «تعهد ارزی صادراتی»، «مهلت برگشت ارز» و «روشهای برگشت ارز» در بند ۱۳ ماده ۱)، ترکیب و اختیارات «کارگروه بازگشت ارز حاصل از صادرات» به ریاست معاون ارزی بانک مرکزی (ماده ۲ و ۳)، مهلت (ماده ۷)، درصد و روشها به تفکیک گروه کالایی (ماده ۸)، فروش اسکناس (ماده ۹)، جریمهها (ماده ۱۲)، ارتباط با مالیات (ماده ۱۳) و معافیتها (ماده ۱۵) را تعیین میکند. اصلاحات بعدی: تصویبنامه ۲۱۹۳۲۳/ت۶۰۹۱۶هـ مورخ ۱۴۰۱/۱۱/۲۶ (اصلاح ماده ۴)، تصویبنامه ۲۲۳۲۷۶/ت۶۲۲۳۸هـ (الحاق بند ۶ ماده ۱۵؛ تصویب جلسه ۱۴۰۲/۱۱/۲۹) و تصویبنامه ۳۸۳۲۱/ت۶۲۲۸۵هـ مورخ ۱۴۰۳/۰۳/۰۵ (اصلاح گسترده؛ تصویب جلسه ۱۴۰۳/۰۲/۲۶).
- شماره سند:
- تصویبنامه ۱۷۰۶۲۳/ت۶۰۰۷۰هـ و اصلاحات ۲۱۹۳۲۳/ت۶۰۹۱۶هـ، ۲۲۳۲۷۶/ت۶۲۲۳۸هـ، ۳۸۳۲۱/ت۶۲۲۸۵هـ
- تاریخ:
- ۱۴۰۱/۰۹/۱۵ (ابلاغ)؛ اصلاح ۱۴۰۳/۰۳/۰۵ (2022-12-06)
- اجرا:
- از ابلاغ (۱۴۰۱/۰۹/۱۵)؛ اصلاحیه ۱۴۰۳/۰۳/۰۵ از تاریخ ابلاغ آن
- مرجع:
- هیئت وزیران؛ منتشرشده در سایت بانک مرکزی
- جاری متن رسمی خوانده شد
کارگروه بازگشت ارز حاصل از صادرات و مصوبات آن
طبق ماده ۲ آییننامه، کارگروه به ریاست معاون ارزی رئیسکل بانک مرکزی و با عضویت رئیسکل سازمان توسعه تجارت، معاونان وزرای نفت، اطلاعات، جهاد کشاورزی، اقتصاد، صمت، بهداشت، رئیسکل گمرک و نماینده بخش خصوصی تشکیل میشود (اصلاح ۱۴۰۳ نماینده اتاقها و معاون علمی رئیسجمهور را افزود). اختیارات کارگروه (ماده ۳): تعیین موارد معافیت، تمدید مهلت، تعیین استثنائات مهلت بر اساس نوع کالا و مقصد، تعیین میزان تعهد، تعیین سقف تعهدات معاف، و تعیین «حد آستانه برخورداری از مشوقها و معافیتها» (بند ۸ ماده ۳). بسیاری از قواعد جاری (آستانه ۷۰٪ مالیاتی، تمدیدها، قاعده ۱۵ ماهه، فرش و صنایعدستی) از طریق مصوبات شمارهدار این کارگروه ابلاغ میشود.
- شماره سند:
- آییننامه ۱۷۰۶۲۳/ت۶۰۰۷۰هـ، مواد ۲ و ۳
- تاریخ:
- ۱۴۰۱/۰۹/۱۵ (2022-12-06)
- اجرا:
- جاری
- مرجع:
- هیئت وزیران (آییننامه)؛ کارگروه به ریاست بانک مرکزی
- جاری متن رسمی خوانده شد
مجازاتها و ارجاع قضایی در قانون (تبصرههای ۶ و ۷ ماده ۲ مکرر)
تبصره ۶ (و ماده ۱۲ آییننامه): صادرکنندهای که کارگروه او را متخلف بشناسد، علاوه بر الزام به ایفای تعهد، به جریمه نقدی معادل یکپنجم مبلغ تخلف و دو یا چند مورد از محرومیتهای ماده ۶۹ قانون محکوم میشود؛ اگر ظرف سه ماه از ابلاغ حکم قطعی تعهد را ایفا نکند، معادل ارزش تعهد به نرخ بالاترین نرخ اعلامی بانک مرکزی در زمان صدور حکم به جریمه افزوده میشود. شمول عناوین سازمانیافته و حرفهای فقط برای تخلف بیش از ۳ میلیون یورو و با تحقق شرایط است. اگر عدم ایفا به تشخیص مرجع رسیدگی ناشی از قوه قاهره باشد، محکومیت اعمال نمیشود. تبصره ۷ (در بازنشرهای حقوقی) برای «عدم ایفای تعهد ارزی» ذیل ماده ۱۰ قانون تعزیرات حکومتی، برای کمتر از ۱۰۰ میلیارد ریال: اعاده ارز، محرومیت ۶ ماه تا یک سال از فعالیت بازرگانی و جریمه دو برابر؛ و برای ۱۰۰ میلیارد ریال یا بیشتر: محرومیت ۱ تا ۱۰ سال، حبس تعزیری درجه پنج و جریمه دو برابر؛ و برای استفاده از اسناد خلاف واقع: ابطال دائم کارت بازرگانی، حبس و جریمه سه برابر پیشبینی میکند. اینکه کدام تبصره بر عدم بازگشت ارز صادراتی حاکم است، در منابع ثانویه محل اختلاف است (بخش تعارضها).
- شماره سند:
- ماده ۲ مکرر، تبصرههای ۶ و ۷؛ آییننامه ماده ۱۲
- تاریخ:
- ۱۴۰۰/۱۱/۱۰؛ ۱۴۰۱/۰۹/۱۵ (2022-01-30)
- اجرا:
- جاری
- مرجع:
- مجلس (قانون)؛ هیئت وزیران (ماده ۱۲ آییننامه)
مشمولان تعهد
- جاری متن رسمی خوانده شد
مشمولان تعهد ارزی صادرات
طبق بند ۷ ماده ۱ آییننامه، «صادرکننده» هر شخص حقیقی یا حقوقی است که وفق پروانه صادراتی گمرک، بر اساس قوانین و مقررات، کالا صادر میکند؛ بنابراین تعهد به نام صاحب پروانه صادراتی (کوتاژ) ثبت میشود و محدود به دارندگان کارت بازرگانی نیست. ماده ۸ بین دو گروه تفکیک میکند: بند ۱ صادرکنندگان محصولات پتروشیمی، پالایشی، فولادی، فلزات اساسی رنگین و فرآوردههای نفتی؛ بند ۲ سایر صادرکنندگان. طبق ماده ۱۷، صادرات کالا از مناطق آزاد و ویژه به خارج از کشور نیز مشمول تعهد است. ماده ۱۰: صادرات نفت خام، میعانات گازی و گاز طبیعی تا زمانی که در قانون بودجه حکم دارد مشمول قوانین خود است.
- شماره سند:
- آییننامه ۱۷۰۶۲۳/ت۶۰۰۷۰هـ، مواد ۱(۷)، ۸، ۱۰، ۱۷
- تاریخ:
- ۱۴۰۱/۰۹/۱۵ با اصلاحات ۱۴۰۳/۰۳/۰۵ (2022-12-06)
- اجرا:
- جاری
- مرجع:
- هیئت وزیران
شروع تعهد
- جاری متن رسمی خوانده شد
آنچه تعهد را ایجاد میکند: پروانه گمرکی صادراتی و ارزش ارزی آن
تعهد ارزی صادراتی (بند ۸ ماده ۱، اصلاحی ۱۴۰۳/۰۳/۰۵) «میزان ارز معادل حداکثر صد درصد ارزش ارزی پروانههای صادراتی کالاها» است که صادرکننده طبق آییننامه مکلف به بازگرداندن آن است. مهلت از تاریخ صدور پروانه گمرکی شمرده میشود (ماده ۷)؛ بخشنامههای ۱۴۰۵ بانک مرکزی برای قاعده ۱۵ ماهه به «تاریخ ارزیابی پروانه صادراتی» ارجاع میدهند. تعهد پس از صدور پروانه در سامانههای اجرایی (سامانه جامع تجارت، سامانههای بانک مرکزی) ثبت میشود.
- شماره سند:
- آییننامه، ماده ۱(۸) و ماده ۷؛ بخشنامه ۰۵/۱۴۸۳۰۴
- تاریخ:
- ۱۴۰۳/۰۳/۰۵ (2024-05-25)
- اجرا:
- جاری
- مرجع:
- هیئت وزیران؛ بانک مرکزی
مهلتها
- جاری متن رسمی خوانده شد
مهلت پایه: چهار ماه از صدور پروانه گمرکی (ماده ۷ آییننامه)
صادرکننده مکلف است حداکثر ظرف چهار ماه از تاریخ صدور پروانه گمرکی، ارز حاصل از صادرات را به یکی از روشهای بند ۱۳ ماده ۱ برگرداند. افزایش یا کاهش این مهلت متناسب با نوع کالا، مقصد، رتبه و اعتبار صادرکننده و زمان دریافت ارز بر اساس الگوی فروش به خریدار خارجی، طبق جدول وزارت صمت و با تأیید کارگروه ممکن است. تمدید در موارد خاص حداکثر سه ماه، به شرط عدم تجاوز کل مهلت از مهلت قانونی (حداکثر یک سال + سه ماه = ۱۵ ماه)، با تشخیص کارگروه ممکن است. بخشنامههای ۱۴۰۵ بانک مرکزی از «مهلت قانونی پانزدهماهه ایفای تعهدات ارزی» نام میبرند.
- شماره سند:
- آییننامه ماده ۷؛ بخشنامههای ۰۵/۴۸۶۲۱ و ۰۵/۲۰۹۴۷۲
- تاریخ:
- ۱۴۰۱/۰۹/۱۵ (2022-12-06)
- اجرا:
- جاری (جدول مهلتهای کالایی وزارت صمت یافت نشد)
- مرجع:
- هیئت وزیران؛ کارگروه
- جاری گزارش ثانویه
مهلت نهایی پروانههای ۱۴۰۴ برای معافیت مالیاتی: ۳۰ آذر ۱۴۰۵
بر اساس بند (۱) مصوبات چهلویکمین جلسه کارگروه بازگشت ارز، مهلت ایفای تعهدات ارزی صادرات سال ۱۴۰۴ «با رعایت سقف ۱۵ ماهه» تا ۱۴۰۵/۰۹/۳۰ تمدید شد و طبق اعلام، تمدید مجدد ممکن نیست. سازمان امور مالیاتی آن را ابلاغ کرد و سامانه جامع تجارت/سازمان توسعه تجارت نیز ۳۰ آذر را آخرین موعد برای بهرهمندی از معافیت مالیاتی پروانههای ۱۴۰۴ اعلام کرده است. نحوه دقیق شمارش «سقف ۱۵ ماهه» برای هر پروانه (یعنی آیا برای پروانههای اواخر ۱۴۰۴ مهلت دیرتر است) در منابع روشن نیست. متن ابلاغیه مالیاتی دیده نشد.
- شماره سند:
- بند ۱ مصوبات جلسه ۴۱ کارگروه؛ ابلاغیه سازمان امور مالیاتی (شماره در دسترس نیست)
- تاریخ:
- خبر ۱۴۰۵/۰۷/۲۸؛ اعلام سامانه ۱۴۰۵/۰۸/۱۶ (2026-10-20)
- اجرا:
- مهلت تا ۱۴۰۵/۰۹/۳۰
- مرجع:
- کارگروه (جلسه ۴۱)؛ سازمان امور مالیاتی؛ سازمان توسعه تجارت / سامانه جامع تجارت
- منقضی گزارش ثانویه
تعهدات صادراتی سال ۱۴۰۳: تمدید تا ۳۰ مهر ۱۴۰۴
بر اساس یک راهنمای ثانویه، مهلت تعهدات سال ۱۴۰۳ با سقف ۱۵ ماه تا ۱۴۰۴/۰۷/۳۰ تمدید و غیرقابل تمدید اعلام شده بود. سند رسمی آن دیده نشد.
- شماره سند:
- نامشخص
- تاریخ:
- ۱۴۰۴ (2025-10)
- اجرا:
- مهلت تا ۱۴۰۴/۰۷/۳۰
- مرجع:
- کارگروه (به نقل گزارشها)
- جاری گزارش ثانویه
فرش دستباف و صنایعدستی: مهلت ۱۵ ماه و الزام ۸۰ درصد
طبق مصوبات چهلوچهارمین جلسه کارگروه (ابلاغشده در شهریور ۱۴۰۵)، برای فرش دستباف و صنایعدستی (کدهای تعرفه اعلامی مرکز ملی فرش)، مهلت ایفای تعهد ۱۵ ماه و میزان الزام به بازگشت ارز بهجای ۱۰۰ درصد، ۸۰ درصد ارزش صادراتی است؛ برای پروانههای با تاریخ ارزیابی از ۱۴۰۵/۰۱/۰۱ تا پایان ۱۴۰۵.
- شماره سند:
- مصوبه جلسه ۴۴ کارگروه بازگشت ارز
- تاریخ:
- خبر ۱۴۰۵/۰۶/۲۵ (2026-09-16)
- اجرا:
- پروانههای ارزیابیشده از ۱۴۰۵/۰۱/۰۱ تا ۱۴۰۵/۱۲/۲۹
- مرجع:
- کارگروه (جلسه ۴۴)
روشهای قانونی رفع تعهد
- جاری متن رسمی خوانده شد
فهرست روشهای قانونی برگشت ارز (بند ۱۳ ماده ۱ آییننامه)
روشهای برگشت ارز به چرخه اقتصادی: (الف) فروش ارز بهصورت حواله در سامانه نیما (اکنون سامانه مورد تأیید بانک مرکزی/مرکز مبادله) به بانک مرکزی، مؤسسه اعتباری یا صرافی؛ (ب) واردات کالا در مقابل صادرات خود؛ (پ) واگذاری ارز حاصل از صادرات به دیگران برای واردات کالا؛ (ت) تهاتر کالا به کالا؛ (ث) فروش ارز بهصورت اسکناس به بانک مرکزی، مؤسسه اعتباری یا صرافی؛ (ج) بازپرداخت تسهیلات ارزی اعطایی (اصل، سود، وجه التزام) از منابع مشخص و تأمین آورده متقاضی صرفاً بابت واردات؛ (چ) تأدیه بدهیهای ارزی مرتبط با اعتبارات/بروات اسنادی وارداتی یا ضمانتنامههای پرداختشده توسط مؤسسه اعتباری. برای (الف)، (پ) و (ث) تأیید بانک مرکزی لازم است. اصلاح ۱۴۰۳: بانک مرکزی میتواند از پیمانهای پولی دو یا چندجانبه، ریال برونمرزی و ترتیبات پایاپای استفاده کند و پس از تصویب کارگروه، سازوکار و نسبتهای روشهای (الف) تا (ث) را با اعلام پیشینی حداقل یکماهه تغییر دهد.
- شماره سند:
- آییننامه، بند ۱۳ ماده ۱ و تبصرههای اصلاحی ۱۴۰۳
- تاریخ:
- ۱۴۰۱/۰۹/۱۵؛ ۱۴۰۳/۰۳/۰۵ (2024-05-25)
- اجرا:
- جاری
- مرجع:
- هیئت وزیران
- جاری متن رسمی خوانده شد
گروه بند ۱ ماده ۸: صد درصد فقط بهصورت حواله در سامانه بانک مرکزی (مرکز مبادله)
طبق بند ۱ ماده ۸ (اصلاحی ۱۴۰۳/۰۳/۰۵) تعهد ارزی صادرکنندگان پتروشیمی، پالایشی، فولادی، فلزات اساسی رنگین و فرآوردههای نفتی معادل ۱۰۰٪ ارزش پروانه است و باید «صرفاً بهصورت حواله در سامانه مورد تأیید بانک مرکزی» رفع شود. تبصره ۱: تأمین ارز واردات مواد اولیه، کالا و خدمات ضروری سالانه شرکتهای مرتبط (هلدینگ) و بدهیهای ارزی تأییدشده، از محل صادرات خود یا شرکتهای گروه با تأیید کارگروه، بهعنوان برگشت ارز محسوب میشود. تبصره ۲: اسکناس برای این گروه منوط به تأیید بانک مرکزی است. بخشنامه ۰۳/۲۴۹۸۸۴ مورخ ۱۴۰۳/۱۰/۱۳ (مصوبه جلسه ۲۷ کارگروه) مقرر کرد این گروه از ۱۴۰۳/۱۱/۰۱ ارز خود را صرفاً در بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران بفروشند.
- شماره سند:
- آییننامه ماده ۸ بند ۱؛ بخشنامه ۰۳/۲۴۹۸۸۴
- تاریخ:
- ۱۴۰۳/۰۳/۰۵؛ ۱۴۰۳/۱۰/۱۳ (2025-01-02)
- اجرا:
- ۱۴۰۳/۱۱/۰۱
- مرجع:
- هیئت وزیران؛ معاونت ارزی بانک مرکزی
- جاری متن رسمی خوانده شد
گروه بند ۲ ماده ۸ (سایر صادرکنندگان): ۹۰ درصد با یک یا ترکیبی از روشها
طبق بند ۲ ماده ۸ (اصلاحی ۱۴۰۳/۰۳/۰۵) تعهد ارزی سایر صادرکنندگان معادل ۹۰ درصد ارزش پروانه صادراتی است و میتوانند آن را با یک یا ترکیبی از روشهای برگشت ارز به تشخیص خود ایفا کنند. اصلاح (افزایش یا کاهش) این درصد حداکثر در دامنه ده واحد درصد برای برخی کالاها در صورت ضرورت با تشخیص کارگروه ممکن است. تبصره ذیل بند ۲: برای صنایعدستی، وزارت میراث فرهنگی با وزارت صمت درصد تعهد را بر اساس مصرف مواد اولیه اعلام میکند. ماده ۸ مکرر: ارز مازاد بر پروانه را میتوان با روشهای (الف) و (ث) برگرداند و سایر روشها با تأیید کارگروه.
- شماره سند:
- آییننامه ماده ۸ بند ۲ و ماده ۸ مکرر (اصلاحی ۳۸۳۲۱/ت۶۲۲۸۵هـ)
- تاریخ:
- ۱۴۰۳/۰۳/۰۵ (2024-05-25)
- اجرا:
- جاری
- مرجع:
- هیئت وزیران
- جاری متن رسمی خوانده شد
فروش اسکناس ارز صادراتی (بخشنامه ۰۵/۱۴۸۳۰۴)
بانک مرکزی با بخشنامه ۰۵/۱۴۸۳۰۴ مورخ ۱۴۰۵/۰۶/۱۸ (پیرو بخشنامه ۱۴۰۵/۱۹۲۵۶ مورخ ۱۴۰۵/۰۶/۰۳) اعلام کرد: (۱) صادرکنندگان گروههای بند ۲ ماده ۸ که از تاریخ ارزیابی پروانه آنها بیش از ۱۵ ماه نگذشته، میتوانند برای رفع تعهد، اسکناس را در نمادهای اسکناس سامانه معاملات بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران بفروشند، منوط به ارائه اظهارنامه گمرکی ورود اسکناس در مبادی ورودی؛ (۲) رفع تعهد همه صادرکنندگانی که از ارزیابی پروانه آنها بیش از ۱۵ ماه گذشته، از طریق فروش اسکناس به بانک مرکزی با عاملیت مؤسسات اعتباری و به نرخ خرید حواله سامانه معاملات الکترونیک ارز (ETS) در روز معامله، با ارائه اظهارنامه گمرکی، بلامانع است. ماده ۹ آییننامه نیز فروش اسکناس را پس از اظهار ارزی گمرکی در مبادی ورودی و از طریق شعبه/باجه بانک ملی مستقر در گمرک مقرر کرده است.
- شماره سند:
- بخشنامه ۰۵/۱۴۸۳۰۴ (پیرو ۱۴۰۵/۱۹۲۵۶)
- تاریخ:
- ۱۴۰۵/۰۶/۱۸ (2026-09-09)
- اجرا:
- از تاریخ ابلاغ
- مرجع:
- بانک مرکزی – اداره مقررات ارزی
- جاری متن رسمی خوانده شد
واردات در مقابل صادرات خود – پروانههای ۱۴۰۱ به بعد (بخشنامههای ۰۵/۴۸۶۲۱ و ۰۵/۲۰۹۴۷۲)
بخشنامه ۰۵/۴۸۶۲۱ مورخ ۱۴۰۵/۰۳/۱۰ (با استناد به نامه ۲۰۰/۴۰۰۰۴۳ مورخ ۱۴۰۵/۰۱/۲۱ شورای عالی امنیت ملی): صادرکنندگانی که واردات کالاهای اساسی، ضروری و مورد نیاز خطوط تولید را با قبض انبار حداکثر تا ۱۴۰۵/۰۳/۰۹ انجام دادهاند، میتوانند از ارز پروانههای ۱۴۰۱ به بعد خود برای تأمین ارز واردات استفاده کنند (ابتدا تا ۱۴۰۵/۰۵/۳۱). بخشنامه ۰۵/۲۰۹۴۷۲ مورخ ۱۴۰۵/۰۸/۱۳ (مصوبه ۱۴۰۵/۰۸/۰۵ کمیسیون ارز) این مهلت را برای واردات با اظهارنامه گمرکی تا ۱۴۰۵/۰۳/۰۹ تا ۱۴۰۵/۱۲/۲۹ تمدید کرد. شرایط: اگر مهلت قانونی ۱۵ ماهه منقضی شده، ابتدا پرداخت ۵٪ ارزش ریالی تعهد ایفانشده (به نرخ فروش حواله مرکز مبادله در روز پرداخت) از درگاه مصالحه ریالی سامانه جامع تجارت؛ ایفای تعهد پروانههای سررسیدشده مشمول مشوق و معافیت مالیاتی نیست؛ اخذ تعهدنامه رسمی توسط بانک عامل.
- شماره سند:
- بخشنامه ۰۵/۴۸۶۲۱ و ۰۵/۲۰۹۴۷۲
- تاریخ:
- ۱۴۰۵/۰۳/۱۰؛ ۱۴۰۵/۰۸/۱۳ (2026-11-04)
- اجرا:
- از ابلاغ؛ پایان فرصت ۱۴۰۵/۱۲/۲۹
- مرجع:
- بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
- جاری گزارش ثانویه
واگذاری ارز صادراتی به دیگران و تأمین ارز از محل صادرات/سپرده
واگذاری ارز به دیگران (روش «پ») با تأیید بانک مرکزی است. طبق اعلام مرکز مبادله (۱۴۰۵/۰۸/۱۲) از همان روز تأمین ارز از محل سپرده و صادرات «خود» با ثبت درخواست در سامانه معاملات ارزی مرکز مبادله ممکن شد و تأمین ارز از محل صادرات و سپرده «دیگران» صرفاً از طریق سامانه معاملات بازار ارز تجاری مرکز مبادله انجام میشود (با ارجاع به بخشنامه بانک مرکزی مورخ ۱۴۰۵/۰۷/۰۵ – در فهرست رسمی با شماره ۰۵/۱۶۶۶۵۸). ماده ۱۸ آییننامه: اگر واگذاری به هر دلیل انجام نشود یا بانک خطا در ثبت مبلغ اعلام کند، صادرکننده موظف است اختلاف را از طریق فروش ارز به بانک مرکزی تأمین کند. متن بخشنامه ۰۵/۱۶۶۶۵۸ خوانده نشد.
- شماره سند:
- آییننامه ماده ۱۸؛ بخشنامه ۰۵/۱۶۶۶۵۸
- تاریخ:
- ۱۴۰۵/۰۷/۰۵؛ ۱۴۰۵/۰۸/۱۲ (2026-11-03)
- اجرا:
- ۱۴۰۵/۰۸/۱۲
- مرجع:
- بانک مرکزی؛ مرکز مبادله ارز و طلای ایران
- نیازمند تأیید از مرجع رسمی گزارش ثانویه
مصالحه ریالی تعهدات ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰
بر اساس گزارش، صادرکنندگان دارای تعهدات ایفانشده ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰ میتوانند تا پایان ۱۴۰۵ با «مصالحه ریالی» تعهد را ایفا کنند: واحدهای بازرگانی ۱۰٪ و واحدهای تولیدی ۵٪ (بر مبنای نرخ خرید حواله یورو در مرکز مبادله). ماده ۲۱ آییننامه، تعهدات ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰ را تابع بسته سیاستی بازگشت ارز آن سالها کرده و کارگروه را مکلف به تعیین تکلیف کرده است. سند رسمی این مصالحه دیده نشد.
- شماره سند:
- نامشخص
- تاریخ:
- خبر ۱۴۰۵/۰۷/۲۶ (2026-10-18)
- اجرا:
- تا پایان ۱۴۰۵
- مرجع:
- بانک مرکزی / کارگروه (به نقل گزارشها)
- جاری متن رسمی خوانده شد
صادرات ریالی، ریال برونمرزی و پیمانهای پولی
آییننامه (تبصره ۱ بند ۱۳ ماده ۱، اصلاحی ۱۴۰۳) به بانک مرکزی اجازه میدهد در اجرای روشهای برگشت ارز از پیمانهای پولی دو یا چندجانبه، ریال برونمرزی و ترتیبات پایاپای استفاده کند. «صادرات ریالی» بهعنوان روش مستقل در فهرست بند ۱۳ نیامده است. گزارشها حاکی است طرح ریال برونمرزی برای تسویه صادرات به عراق و افغانستان در یکی دو بانک آغاز شده؛ تاریخ و ضوابط رسمی آن یافت نشد.
- شماره سند:
- آییننامه، تبصره ۱ بند ۱۳ ماده ۱
- تاریخ:
- ۱۴۰۳/۰۳/۰۵ (2024-05-25)
- اجرا:
- حکم قانونی جاری؛ وضعیت اجرایی ریال برونمرزی تأیید نشده
- مرجع:
- هیئت وزیران؛ بانک مرکزی
- جاری متن رسمی خوانده شد
معاملات گواهی امتیاز صادراتی و ورود موقت
ماده ۲۳ الحاقی ۱۴۰۳: وزارت صمت با همکاری وزارت اقتصاد و بانک مرکزی مکلف به تدوین دستورالعمل «گواهی امتیاز صادراتی» قابل مبادله بین صادرکنندگان و واردکنندگان برای صادرکنندگانی است که ارز خود را در سامانههای رسمی عرضه میکنند (ظرف سه ماه). ماده ۲۲: رفع تعهد صادرات حاصل از ورود موقت برای پردازش با ترتیبات کارگروه. طبق ابلاغیه سازمان توسعه تجارت (اردیبهشت ۱۴۰۴، مصوبه جلسه ۳۰)، رفع تعهد پروانههای ورود موقت در صورت صفر بودن ارزش صادرات یا کمتر از حد پیشنهادی وزارت صمت ممنوع است و حداقل اختلاف ارزش ۴٪ تعیین شد (گزارش ثانویه). وضعیت اجرای گواهی امتیاز صادراتی تأیید نشد.
- شماره سند:
- آییننامه مواد ۲۲ و ۲۳؛ مصوبه جلسه ۳۰ کارگروه
- تاریخ:
- ۱۴۰۳/۰۳/۰۵؛ ۱۴۰۴/۰۲/۱۷ (2025-05-07)
- اجرا:
- متغیر
- مرجع:
- هیئت وزیران؛ کارگروه؛ سازمان توسعه تجارت
بازار و نرخ ارز
- جاری متن رسمی خوانده شد
مرکز مبادله ارز و طلای ایران و بازار ارز تجاری
بازار رسمی عرضه ارز صادراتی، «بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران» است (جانشین سامانه نیما). بانک مرکزی ویرایش جدید «دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران» (۱۴۰۵/۰۵/۲۰) را با بخشنامه ۰۵/۱۴۴۲۱۵ مورخ ۱۴۰۵/۰۶/۱۵ ابلاغ کرد: صادرکنندگان و دارندگان ارز از محل مازاد پروانه یا پیشدریافت ارزی میتوانند بهعنوان متقاضی فروش از طریق مؤسسه اعتباری ارز خود را بفروشند؛ معاملات به دو صورت «غیرمستقیم» (تطبیق سفارش در سامانه، با دامنه مجاز نوسان) و «مستقیم» (بین متقاضی خرید و فروش با نرخ توافقی) انجام میشود؛ پس از تأیید دریافت ارز توسط خریدار، ریال به فروشنده واریز و «تعهد صادرکننده رفع» میشود. طبق همین بخشنامه بانکها میتوانند ارز حواله (بهجز ارز صادرکنندگان گروه بند ۱ ماده ۸) را با نرخ توافقی بخرند و در سامانههای بانک مرکزی ثبت کنند.
- شماره سند:
- بخشنامه ۰۵/۱۴۴۲۱۵ و دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاری (۱۴۰۵/۰۵/۲۰)
- تاریخ:
- ۱۴۰۵/۰۶/۱۵ (2026-09-06)
- اجرا:
- از ابلاغ (مصوبه کمیسیون ارز ۱۴۰۵/۰۵/۲۰)
- مرجع:
- بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
- جاری گزارش ثانویه
تالار دوم (نرخ توافقی) و ادغام تالارها / تکنرخی شدن – دی ۱۴۰۴
در مهر ۱۴۰۴ «تالار دوم» مرکز مبادله با نرخ توافقی بین صادرکننده و واردکننده فعال بود (بانک مرکزی اعلام کرد در نرخ آن مداخله نمیکند). مدیرعامل مرکز مبادله در ۱۵ دی ۱۴۰۴ اعلام کرد دو تالار ادغام و ارز در مرکز مبادله تکنرخی شده و مبنا نرخ تالار حواله است؛ ارز ۲۸٬۵۰۰ تومانی فقط برای دارو و گندم باقی ماند. تاریخ شروع در منابع ۱۴ یا ۱۵ دی ذکر شده و خبرگزاری صداوسیما گزارش داد تالار اول همچنان فعال است. نرخ حواله دلار در مرکز مبادله در ۱۸ آبان ۱۴۰۵ حدود ۱۹۰٬۱۸۲ تومان گزارش شد، در حالی که منابع بینالمللی نرخ بازار آزاد را در مهر ۱۴۰۵ بیش از ۲۵۰ هزار تومان گزارش کردهاند.
- شماره سند:
- اعلام مدیرعامل مرکز مبادله (سند رسمی دیده نشد)
- تاریخ:
- ۱۴۰۴/۱۰/۱۵ (2026-01-05)
- اجرا:
- ۱۴۰۴/۱۰/۱۴ یا ۱۴۰۴/۱۰/۱۵
- مرجع:
- مرکز مبادله ارز و طلای ایران (اطلاعیه)؛ بانک مرکزی
- جاری متن رسمی خوانده شد
نرخهای مبنا در بخشنامههای ۱۴۰۵
(۱) فروش اسکناس صادراتی به بانک مرکزی برای پروانههای بیش از ۱۵ ماه: نرخ خرید حواله سامانه معاملات الکترونیک ارز (ETS) در روز معامله (بخشنامه ۰۵/۱۴۸۳۰۴). (۲) مبلغ ۵ درصدی پروانههای منقضی در طرح واردات در مقابل صادرات: نرخ فروش حواله مرکز مبادله ارز و طلای ایران در روز پرداخت (بخشنامه ۰۵/۲۰۹۴۷۲). (۳) در بازار ارز تجاری: نرخ کشفشده در معاملات غیرمستقیم یا نرخ توافقی در معاملات مستقیم (دستورالعمل ۱۴۰۵/۰۵/۲۰).
- شماره سند:
- ۰۵/۱۴۸۳۰۴؛ ۰۵/۲۰۹۴۷۲؛ ۰۵/۱۴۴۲۱۵
- تاریخ:
- ۱۴۰۵ (2026-11)
- اجرا:
- جاری
- مرجع:
- بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
استثناها و معافیتها
- جاری متن رسمی خوانده شد
موارد خارج از شمول تعهد ارزی (ماده ۱۵ آییننامه)
طبق ماده ۱۵ (با اصلاحات ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳) موارد زیر مشمول تعهد ارزی صادراتی نیستند: (۱) ارسال کالا به عتبات عالیات برای مصرف و نوسازی اماکن متبرکه با تأیید ستاد عتبات و کارگروه؛ (۲) ارسال محصول حاصل از پردازش ورود موقت (ماده ۵۱ قانون امور گمرکی) به مناطق آزاد و ویژه برای مصرف در آن مناطق با تأیید سازمان مناطق؛ (۳) ارسال پلاسمای انسانی برای واردات مشتقات با تأیید سازمان غذا و دارو؛ (۴) ماشینآلات و تجهیزات پروژههای صادرات خدمات فنی و مهندسی (EPC، BOT و...) تا اتمام طرح با تأیید کارگروه ماده ۱۹ آییننامه حمایت از صادرکنندگان خدمات فنی و مهندسی؛ (۵) هزینههای اتلاف، بازاریابی، فروش و سرمایهگذاری در سایر کشورها با درخواست وزارت صمت (سازمان توسعه تجارت) و تأیید کارگروه؛ (۶) کمکهای امدادی ارسالی جمعیت هلال احمر. سقف معافیت سالانه ۳۰٬۰۰۰ یورو در قانون آمده، اما سازوکار اجرایی جاری آن در اسناد خواندهشده یافت نشد.
- شماره سند:
- آییننامه ماده ۱۵ (اصلاحی ۲۲۳۲۷۶/ت۶۲۲۳۸هـ و ۳۸۳۲۱/ت۶۲۲۸۵هـ)
- تاریخ:
- ۱۴۰۱/۰۹/۱۵؛ ۱۴۰۳/۰۳/۰۵ (2024-05-25)
- اجرا:
- جاری
- مرجع:
- هیئت وزیران
- جاری متن رسمی خوانده شد
پیلهوران، مرزنشینان و تعاونیهای مرزنشین
طبق ماده ۲۰ آییننامه، واردات پیلهوران، مرزنشینان و تعاونیهای مرزنشین در قالب گواهی ثبت آماری با منشأ ارز از محل صادرات، بهعنوان رفع تعهد ارزی آنها پذیرفته است و مازاد صادرات نسبت به واردات آنها (در سقف سهمیه اعلامی وزارت صمت) باید با یکی از روشهای برگشت ارز بازگردانده شود.
- شماره سند:
- آییننامه ماده ۲۰
- تاریخ:
- ۱۴۰۱/۰۹/۱۵ (2022-12-06)
- اجرا:
- جاری
- مرجع:
- هیئت وزیران
- نیازمند تأیید از مرجع رسمی گزارش ثانویه
صادرات خدمات فنی و مهندسی – مهلت یکساله
بر اساس گزارش (مصوبات جلسه ۳۵ کارگروه)، مهلت برگشت ارز حاصل از صادرات کالا و تجهیزات بهکاررفته در پروژههای صادرات خدمات فنی و مهندسی به یک سال افزایش یافت و مهلت ششماهه مصوبه جلسه ۲۹ ملغی شد. تاریخ و متن رسمی دیده نشد.
- شماره سند:
- مصوبات جلسه ۳۵ کارگروه
- تاریخ:
- نامشخص (احتمالاً ۱۴۰۴) (2025)
- اجرا:
- نامشخص
- مرجع:
- کارگروه (به نقل گزارشها)
- جاری متن رسمی خوانده شد
معافیت موردی توسط شورای عالی امنیت ملی
طبق تبصره ۸ ماده ۲ مکرر قانون (به نقل بازنشر حقوقی) و بند ۲ ماده ۳ آییننامه، کارگروه فهرست صادرکنندگان را برای بهرهمندی از معافیت/استثنا به شورای عالی امنیت ملی ارسال میکند و آن شورا میتواند مواردی را موقت یا دائم مستثنا کند.
- شماره سند:
- ماده ۲ مکرر تبصره ۸؛ آییننامه ماده ۳ بند ۲
- تاریخ:
- ۱۴۰۰/۱۱/۱۰ (2022-01-30)
- اجرا:
- جاری
- مرجع:
- مجلس؛ هیئت وزیران
پیامدهای عدم ایفای تعهد
- جاری متن رسمی خوانده شد
معافیت مالیاتی و مشوقها متناسب با ایفای تعهد؛ آستانه ۷۰ درصد
ماده ۱۳ آییننامه: برخورداری از کلیه معافیتهای مالیاتی و جوایز و مشوقهای صادراتی برای درآمدهای صادراتی (از سرزمین اصلی و مناطق آزاد و ویژه)، به استثنای مالیات بر ارزش افزوده، متناسب با میزان ایفای تعهد ارزی است. بر اساس مصوبه جلسه ۳۰ کارگروه (ابلاغ سازمان توسعه تجارت با استناد به نامه ۰۴/۳۹۶۴۸ مورخ ۱۴۰۴/۰۲/۱۷ معاونت ارزی بانک مرکزی)، از ابتدای مرداد ۱۴۰۴ حد آستانه برخورداری از مشوقها و معافیتها برای همه صادرکنندگان ۷۰ درصد تعیین شد (به استناد بند ۸ ماده ۳). بخشنامههای ۱۴۰۵ بانک مرکزی تصریح میکنند ایفای تعهد پروانههایی که مهلت ۱۵ ماهه آنها سررسید شده، مشمول مشوق و معافیت مالیاتی نیست.
- شماره سند:
- آییننامه ماده ۱۳؛ مصوبه جلسه ۳۰؛ بخشنامه ۰۵/۲۰۹۴۷۲
- تاریخ:
- ۱۴۰۴/۰۲/۱۷ (نامه)؛ اجرا از ۱۴۰۴/۰۵/۰۱ (2025-07-23)
- اجرا:
- ۱۴۰۴/۰۵/۰۱
- مرجع:
- هیئت وزیران؛ کارگروه؛ سازمان توسعه تجارت؛ بانک مرکزی
- جاری گزارش ثانویه
کنترل درصد بازگشت ارز در سامانه جامع تجارت (تمدید کارت بازرگانی و سقف صادرات)
طبق اطلاعیه سامانه جامع تجارت (به نقل رسانهها، بهمن ۱۴۰۴)، حداقل نرخ بازگشت ارز در فرایندهایی مانند تمدید کارت بازرگانی و کنترل سقف صادرات از ۶۰٪ به ۷۰٪ (از ابتدای اسفند ۱۴۰۴)، ۸۰٪ (از ابتدای خرداد ۱۴۰۵) و ۹۰٪ (از ابتدای شهریور ۱۴۰۵) افزایش مییابد؛ صادرکنندگان باید پیش از اظهار کالا درصد بازگشت ارز و مانده سقف صادرات کارت خود را بررسی کنند وگرنه ممکن است صادرات یا تمدید کارت متوقف شود. ماده ۱۱ آییننامه وزارت صمت را مکلف به تعیین سقف صادراتی صادرکنندگان بر اساس اعتبارسنجی کرده است. متن اطلاعیه رسمی ntsw.ir دیده نشد (سایت در دسترس نبود).
- شماره سند:
- اطلاعیه سامانه جامع تجارت (شماره نامشخص)
- تاریخ:
- ۱۴۰۴/۱۱/۰۶ (خبر) (2026-01-26)
- اجرا:
- پلکانی: ۱۴۰۴/۱۲/۰۱، ۱۴۰۵/۰۳/۰۱، ۱۴۰۵/۰۶/۰۱
- مرجع:
- سامانه جامع تجارت / وزارت صنعت، معدن و تجارت
- جاری متن رسمی خوانده شد
تعلیق مجوزها و ارجاع به مراجع قضایی/تعزیرات
ماده ۴ آییننامه (اصلاحی ۱۴۰۱/۱۱/۲۶ و ۱۴۰۳): بانک مرکزی فهرست صادرکنندگان دارای تعهد سررسیدشده ایفانشده را به کارگروه میدهد؛ صادرکننده میتواند ظرف ۷ روز کاری با ارائه مستندات اعتراض کند؛ کارگروه حداکثر ۱۵ روز کاری بعد درباره ابزارهای تنبیهی تصمیم میگیرد؛ در صورت عدم همکاری، کارگروه «پیشنهاد تعلیق کلیه مجوزهای صادرکننده» را به مراجع ذیصلاح ارائه میکند و در صورت تصمیم به ارجاع به قوه قضاییه، اطلاعات اقامتگاه صادرکننده ظرف ۵ روز کاری ارائه میشود. طبق اطلاعیه بانک مرکزی (مرداد ۱۴۰۵، بخشنامه ۱۰۸۴۰۰ مورخ ۱۴۰۵/۰۵/۱۰ معاونت حقوقی) بر اساس مصوبه جلسه ۱۲ هیئت ویژه قوه قضاییه، تعهدات منقضی بیش از ۳ میلیون یورو به دادستانی عمومی و انقلاب و کمتر از آن به سازمان تعزیرات حکومتی منعکس میشود.
- شماره سند:
- آییننامه ماده ۴؛ بخشنامه ۱۰۸۴۰۰ (۱۴۰۵/۰۵/۱۰)
- تاریخ:
- ۱۴۰۵/۰۵/۱۲ (اطلاعیه) (2026-08-03)
- اجرا:
- با سررسید هر مهلت
- مرجع:
- هیئت وزیران؛ بانک مرکزی؛ هیئت ویژه قوه قضاییه
رویه و سامانه جامع تجارت
- جاری متن رسمی خوانده شد
مشاهده وضعیت، درخواست و اعتراض در سامانه جامع تجارت
ماده ۵ آییننامه وزارت صمت را مکلف کرده تا پایان ۱۴۰۱ امکان مشاهده وضعیت تعهدات ارزی صادراتی، پیگیری و ثبت درخواست، اعتراض و اطلاعرسانی بهروز ضوابط را در سامانه جامع تجارت فراهم کند؛ ماده ۶ ایجاد میز خدمت پاسخگویی را مقرر کرده است. طبق گزارشها، درصد بازگشت ارز و مانده سقف صادرات در بخش «عملیات رتبهبندی و مالی > مدیریت استفاده از سقف صادرات» قابل مشاهده است و پرداخت مصالحه ریالی از «درگاه مصالحه ریالی» سامانه انجام میشود (بخشنامه ۰۵/۴۸۶۲۱). برای ابهام در اجرای بخشنامهها، بانک مرکزی «اداره رسیدگی به تعهدات صادراتی و وارداتی» را مرجع استعلام معرفی کرده است. درخواست تمدید مهلت به کارگروه (ماده ۳ بند ۳ و ماده ۷) ارائه میشود؛ مسیر دقیق ثبت آن در سامانه بهطور رسمی دیده نشد.
- شماره سند:
- آییننامه مواد ۵ و ۶؛ بخشنامههای ۰۵/۴۸۶۲۱ و ۰۵/۱۴۸۳۰۴
- تاریخ:
- ۱۴۰۱/۰۹/۱۵؛ ۱۴۰۵ (2022-12-06)
- اجرا:
- جاری
- مرجع:
- وزارت صنعت، معدن و تجارت (سامانه جامع تجارت)؛ بانک مرکزی
تعارض منابع
هر جا منابع با هم اختلاف دارند، هر دو روایت آمده است. ارقام را با هم جمع یا جایگزین نکنید؛ اغلب به سازوکارهای متفاوتی مربوطاند.
- مهلت پایه: آییننامه (ماده ۷) چهار ماه از صدور پروانه با تمدید حداکثر سه ماه و سقف قانونی (یک سال + سه ماه) را تعیین کرده؛ بخشنامههای ۱۴۰۵ از «مهلت قانونی ۱۵ ماهه» سخن میگویند؛ برخی راهنماهای ثانویه «شش ماه» یا «سه تا چهار ماه» مینویسند. به نظر میرسد ۴ ماه مهلت پایه آییننامه و ۱۵ ماه سقف مطلق قانونی (و مبنای عملی تمدیدها و معافیت مالیاتی) است؛ جدول مهلتهای کالایی وزارت صمت یافت نشد.
- شماره بخشنامه فروش اسکناس: رسانهها محتوا را به بخشنامه ۱۴۰۵/۱۹۲۵۶ مورخ ۱۴۰۵/۰۶/۰۳ نسبت میدهند، اما متن رسمی منتشرشده در cbi.ir بخشنامه ۰۵/۱۴۸۳۰۴ مورخ ۱۴۰۵/۰۶/۱۸ است که «با اشاره به» ۱۹۲۵۶ صادر شده است. متن ۱۹۲۵۶ دیده نشد.
- مجازات: برخی منابع (مثلاً راهنمای تجارتنامه) مجازاتهای تبصره ۷ (جریمه دو برابر، حبس درجه پنج بالای ۱۰۰ میلیارد ریال) را بر صادرکنندگان اعمال میکنند؛ متن تبصره ۶ و ماده ۱۲ آییننامه برای صادرکنندگان جریمه یکپنجم و محرومیتهای ماده ۶۹ را مقرر میکند؛ یک تحلیل حقوقی میگوید عدم بازگشت ارز صادراتی اصولاً ذیل تبصره ۶ (تخلف) است. یک گزارش خبری از دوره لایحه از «حبس درجه شش» سخن گفته است. اطلاعیه مرداد ۱۴۰۵ بانک مرکزی برای واردکنندگان به تبصره ۷ استناد کرده است.
- درصد الزام: آییننامه برای گروه بند ۲ ماده ۸، ۹۰٪ و قانون حداقل ۶۰٪ مقرر کرده؛ آستانه معافیت مالیاتی ۷۰٪ (از مرداد ۱۴۰۴)؛ سامانه جامع تجارت حداقل نرخ بازگشت در فرایندهای کارت بازرگانی را پلکانی ۶۰→۷۰→۸۰→۹۰٪ اعلام کرده؛ فرش و صنایعدستی ۸۰٪. این ارقام به سازوکارهای متفاوت (تعهد حقوقی، مالیات، کنترلهای سامانه) مربوطاند و نباید با هم جمع یا جایگزین شوند.
- تکنرخی شدن: مهر (۱۵ دی ۱۴۰۴) از ادغام تالارها و تکنرخی شدن خبر داد (و در جای دیگر ۱۴ دی)؛ خبرگزاری صداوسیما گفت تالار اول همچنان فعال است. گزارشهای بعدی (شهریور ۲۰۲۶) از اظهارات مقام بانک مرکزی مبنی بر عدم امکان یکسانسازی کامل حکایت دارد و فاصله نرخ مرکز مبادله (~۱۹۰ هزار تومان، آبان ۱۴۰۵) با بازار آزاد (>۲۵۰ هزار تومان، مهر ۱۴۰۵) زیاد است.
- مرجع اعلام مهلت ۳۰ آذر ۱۴۰۵: مهر آن را ابلاغیه سازمان امور مالیاتی (با استناد به مصوبه جلسه ۴۱ کارگروه) میداند؛ عصر ایران و سامانه جامع تجارت آن را «با توجه به اعلام بانک مرکزی» اعلام کردهاند. نحوه شمارش «سقف ۱۵ ماهه» در کنار تاریخ ثابت ۳۰ آذر روشن نیست.
- ارز مازاد (ماده ۸ مکرر/۱۰): متن اصلی ماده ۱۰ صادرکنندگان دارای ارز مازاد را «موظف» به بازگرداندن میکرد؛ اصلاحیه ۱۴۰۳ آن عبارت را حذف و در ماده ۸ مکرر «میتوانند» آورد، در حالی که رأی ۱۴۰۴ دیوان عدالت اداری (بدون تحلیل اصلاحیه) الزام به بازگرداندن ارز مازاد را قانونی دانست.
تاریخچه تغییرات
۱۳۹۷/۰۸/۲۸ (خبر) · 2018-11-19منقضی
بسته سیاستی بازگشت ارز ۱۳۹۷
بسته سیاستی ۱۳۹۷ بانک مرکزی (مصوبه ۹۷۴۰۵ مورخ ۱۳۹۷/۰۷/۲۳ شورای عالی هماهنگی اقتصادی): الزام همه صادرکنندگان به بازگشت ارز؛ پلکان بر اساس صادرات سالانه: تا ۱ میلیون یورو معاف از فروش در نیما؛ ۱ تا ۳ میلیون یورو ۵۰٪ در نیما؛ ۳ تا ۱۰ میلیون ۷۰٪؛ بیش از ۱۰ میلیون ۹۰٪؛ اعمال برای صادرات از ۱۳۹۷/۰۱/۲۲. پیش از آن ضوابط مرداد ۱۳۹۷ (سه ماه، ۹۵٪ ارزش فوب) گزارش شده است. امروز فقط برای تعهدات ۱۳۹۷–۱۴۰۰ (ماده ۲۱ آییننامه) موضوعیت دارد.
۱۴۰۰/۱۱/۱۰ · 2022-01-30جاری
تصویب اصلاحیه قانون قاچاق
تصویب قانون اصلاح قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز در مجلس (۱۴۰۰/۱۱/۱۰) و درج تبصره ۶ (و ۷) ماده ۲ مکرر درباره تعهد ارزی.
۱۴۰۱/۰۹/۱۵ · 2022-12-06جاری
آییننامه اجرایی ۱۴۰۱
تصویب آییننامه اجرایی تبصره ۶ (۱۴۰۱/۰۸/۲۵؛ ابلاغ ۱۴۰۱/۰۹/۱۵): مهلت ۴ ماه، ۱۰۰٪ برای بند ۱ از طریق نیما و ۹۰٪ برای سایرین.
۱۴۰۳/۰۳/۰۵ · 2024-05-25جاری
اصلاحیه ۱۴۰۳ آییننامه
اصلاح گسترده آییننامه (۳۸۳۲۱/ت۶۲۲۸۵هـ مورخ ۱۴۰۳/۰۳/۰۵): بازتعریف تعهد به «حداکثر ۱۰۰٪»، بند ۱: صرفاً حواله در سامانه مورد تأیید بانک مرکزی؛ بند ۲: ۹۰٪ با دامنه ±۱۰ واحد درصد؛ ماده ۸ مکرر (ارز مازاد – اختیاری)؛ پیمانهای پولی و ریال برونمرزی؛ مواد ۲۲ تا ۲۴ (ورود موقت، گواهی امتیاز صادراتی، نرخ سرمایهگذاری خارجی).
۱۴۰۳/۱۰/۱۳ · 2025-01-02جاری
انتقال گروه بند ۱ به مرکز مبادله
بخشنامه ۰۳/۲۴۹۸۸۴ (۱۴۰۳/۱۰/۱۳؛ مصوبه جلسه ۲۷): فروش ارز گروه بند ۱ ماده ۸ صرفاً در بازار ارز تجاری مرکز مبادله از ۱۴۰۳/۱۱/۰۱.
۱۴۰۴/۰۲/۱۷ · 2025-05-07جاری
آستانه ۷۰ درصد مالیاتی
آستانه ۷۰٪ برای معافیت مالیاتی و مشوقها از ۱۴۰۴/۰۵/۰۱ (مصوبه جلسه ۳۰؛ نامه ۰۴/۳۹۶۴۸ مورخ ۱۴۰۴/۰۲/۱۷).
۱۴۰۴/۰۵/۲۵ · 2025-08-16جاری
رأی دیوان درباره ماده ۱۰
رأی هیئت تخصصی مالیاتی و بانکی دیوان عدالت اداری شماره ۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۱۲۴۰۵۱۸ مورخ ۱۴۰۴/۰۵/۲۵: شکایت ابطال ماده ۱۰ آییننامه (ارز مازاد) رد شد؛ ماده ۱۰ معتبر ماند.
۱۴۰۴/۱۰/۱۵ · 2026-01-05جاری
تکنرخی شدن مرکز مبادله
راهاندازی/فعالیت تالار دوم مرکز مبادله با نرخ توافقی (گزارش مهر ۱۴۰۴)، سپس ادغام تالارها و تکنرخی شدن (۱۴ یا ۱۵ دی ۱۴۰۴).
۱۴۰۴/۱۱/۰۶ · 2026-01-26جاری
افزایش پلکانی حداقل بازگشت ارز
اطلاعیه سامانه جامع تجارت: افزایش پلکانی حداقل نرخ بازگشت ارز از ۶۰٪ به ۷۰٪ (اسفند ۱۴۰۴)، ۸۰٪ (خرداد ۱۴۰۵)، ۹۰٪ (شهریور ۱۴۰۵).
۱۴۰۵/۰۳/۱۰ · 2026-05-31جاری
واردات در مقابل صادرات ۱۴۰۵
بخشنامه ۰۵/۴۸۶۲۱ (۱۴۰۵/۰۳/۱۰): واردات از محل صادرات خود برای پروانههای ۱۴۰۱ به بعد تا ۱۴۰۵/۰۵/۳۱؛ تمدید با ۰۵/۲۰۹۴۷۲ (۱۴۰۵/۰۸/۱۳) تا ۱۴۰۵/۱۲/۲۹.
۱۴۰۵/۰۵/۱۰ · 2026-08-01جاری
ارجاع قضایی بر اساس آستانه ۳ میلیون یورو
اطلاعیه بانک مرکزی (مرداد ۱۴۰۵): ارجاع خودکار تعهدات منقضی بالای ۳ میلیون یورو به دادستانی و کمتر به تعزیرات (مصوبه هیئت ویژه قوه قضاییه، نامه ۱۴۰۵/۰۴/۰۶؛ بخشنامه ۱۰۸۴۰۰ مورخ ۱۴۰۵/۰۵/۱۰).
۱۴۰۵/۰۶ · 2026-09جاری
دستورالعمل بازار تجاری و فروش اسکناس
دستورالعمل جدید بازار ارز تجاری (۱۴۰۵/۰۵/۲۰) با بخشنامه ۰۵/۱۴۴۲۱۵ (۱۴۰۵/۰۶/۱۵)؛ بخشنامه فروش اسکناس ۱۴۰۵/۱۹۲۵۶ (۱۴۰۵/۰۶/۰۳) و ۰۵/۱۴۸۳۰۴ (۱۴۰۵/۰۶/۱۸).
۱۴۰۵/۰۶/۲۵ · 2026-09-16جاری
مصوبات جلسه ۴۴
مصوبات جلسه ۴۴ کارگروه (شهریور ۱۴۰۵): پذیرش فروش اسکناس پیش از ۱۴۰۴/۱۰/۳۰؛ مسیر ETS برای پروانههای بیش از ۱۵ ماه؛ فرش و صنایعدستی ۸۰٪ و ۱۵ ماه.
۱۴۰۵/۰۷/۲۸ · 2026-10-20جاری
تمدید تعهدات ۱۴۰۴
تمدید مهلت تعهدات ۱۴۰۴ تا ۱۴۰۵/۰۹/۳۰ (جلسه ۴۱ کارگروه؛ ابلاغ سازمان امور مالیاتی)، غیرقابل تمدید.
۱۴۰۵/۰۸/۱۲ · 2026-11-03جاری
تأمین ارز از صادرات در مرکز مبادله
مرکز مبادله (۱۴۰۵/۰۸/۱۲): تأمین ارز از محل صادرات/سپرده خود در سامانه مرکز مبادله؛ از محل صادرات دیگران فقط در بازار ارز تجاری.
گردآوریشده از متون منتشرشده بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و گزارشهای خبری تاریخدار. سایتهای دولتی مانند ntsw.ir، tpo.ir و irica.ir هنگام بررسی در دسترس نبودند؛ مواردی که به آنها وابسته است «گزارش ثانویه» علامت خوردهاند.
تهیهشده توسط تیم پژوهش گلوبال گیتیمنابع و روش تهیه