مسیرهای سبز، زرد و قرمز
قانون، کنترل گمرکی را بر مدیریت خطر، بازرسی منظم یا اتفاقی و روشهای مبتنی بر حسابرسی بنا کرده است. در عمل، سامانهٔ گمرک هر اظهارنامه را به یکی از سه مسیر سبز، زرد یا قرمز میفرستد. تعریف رسمی رنگها و درصد هر مسیر در متن رسمی خوانده نشد؛ گمرک در شهریور ۱۴۰۵ گفت سهم مسیر سبز افزایش یافته و میانگین زمان ترخیص از ۱۴۳ به ۷۳ ساعت رسیده است.
انتشار: آخرین بررسی: وضعیت اطلاعات:جاری
این صفحه اطلاعرسانی عمومی است و مشاوره حقوقی نیست. بخشنامههای گمرکی مرتب تغییر میکند و چند رقم مربوط به ۱۴۰۵ فقط از گزارشهای خبری آمده است (با برچسب «گزارش ثانویه»). پیش از ارسال، الزامات فعلی کالای خود را از گمرک ایران، ترخیصکار دارای پروانه یا مرجع صادرکننده مجوز استعلام کنید. فقط رویههای قانونی شرح داده شده است.
چه کسی نیاز دارد
از کجا و چگونه
چه اطلاعاتی باید درج شود
- اسناد کامل و منطبق با کالا
- سابقهٔ تخلفنداشتن واردکننده (طبق گزارشها از معیارهای ریسک است)
صادرکننده یا تأییدکننده
گامبهگام
- پس از ثبت و پذیرش اظهارنامه، مسیر تعیین میشود.
- سبز (طبق گزارشها): بدون ارزیابی فیزیکی، فقط بررسی اسناد یا ارجاع مستقیم به صندوق.
- زرد (طبق گزارشها): بررسی اسناد و ارزش توسط کارشناس، گاهی نمونهبرداری.
- قرمز (طبق گزارشها): معاینهٔ فیزیکی کالا؛ طولانیترین مسیر.
- کالای مسیر سبز همچنان مشمول حسابرسی پس از ترخیص تا سه سال است (ماده ۱۴۳).
اشتباهاتی که موجب توقف یا جریمه میشود
- تصور اینکه مسیر سبز یعنی معافیت از کنترل؛ حسابرسی پس از ترخیص و جریمهٔ ۳۰٪ تا سه برابر ارزش باقی است.
- اسناد ناقص یا ناسازگار احتمال مسیر قرمز را بالا میبرد (تجربهٔ بازار).
مقررات حاکم
- جاری متن رسمی خوانده شد
کنترلهای گمرکی با شیوههایی مانند مدیریت خطر، بازرسی منظم یا اتفاقی، تجهیزات نوین و روشهای مبتنی بر حسابرسی.
- سند:
- قانون امور گمرکی ماده ۱۱
- تاریخ:
- ۱۳۹۰/۰۸/۲۲ (2011-11-13)
- اجرا:
- ۱۳۹۰ (جاری؛ متن با اصلاحات تا ۱۴۰۱/۰۲/۱۱)
- مرجع:
- مجلس شورای اسلامی
- جاری متن رسمی خوانده شد
میزان وارسی بر اساس اصول انتخاب خطر و وارسی اتفاقی طی دستورالعمل گمرک ایران تعیین میشود.
- سند:
- آییننامهٔ اجرایی ماده ۶۶
- تاریخ:
- ۱۳۹۱/۱۲/۰۶ (2013-02-24)
- اجرا:
- ۱۳۹۱ (با اصلاحات تا ۱۳۹۶/۱۰/۲۰)
- مرجع:
- هیئت وزیران
- پیشنهادی گزارش ثانویه
طرح «مسیر سبز هوشمند»: شناسایی خودکار محمولههای کمخطر؛ برآورد ۳۰ تا ۴۰ درصد ترخیص آنی؛ بقیه به مسیر زرد یا قرمز. این برنامه است و وضعیت اجرا روشن نیست.
- سند:
- گزارش وزارت امور اقتصادی و دارایی
- تاریخ:
- ۱۴۰۴/۰۸/۱۴ (2025-11-05)
- مرجع:
- وزارت اقتصاد / گمرک
- جاری گزارش ثانویه
معاون گمرک: میانگین زمان ترخیص از ۱۴۳ به ۷۳ ساعت کاهش یافت؛ نظام مسیرهای سهگانه با تمرکز بیشتر بر کالاهای پرخطر و افزایش سهم مسیر سبز.
- سند:
- اظهارات معاون برنامهریزی و امور بینالملل گمرک
- تاریخ:
- ۱۴۰۵/۰۶/۳۰ (2026-09-21)
- مرجع:
- گمرک ایران
- در انتظار اجرا گزارش ثانویه
دستورالعمل تسهیلات (مهر ۱۴۰۵): مدیریت ریسک در مرزها؛ محمولههای پرخطر به اسکله برای بازرسی و بقیه از مسیر سبز با پلمب گمرک مبدأ؛ مهلت معین برای دستگاههای صادرکنندهٔ مجوز. دستورالعمل اجرایی در حال تدوین بود.
- سند:
- مصوبهٔ دولت (امضای رئیسجمهور ۱۶ مهر ۱۴۰۵) و دستورالعمل گمرک
- تاریخ:
- ۱۴۰۵/۰۷/۲۵ (2026-10-17)
- مرجع:
- دولت / گمرک ایران
منابع
- ekhtebar.ir — republication of the Customs Affairs Law (approved 1390/08/22, amendments to 1401/02/11); official sites rc.majlis.ir / irica.ir unreachable(1390/08/22 (text as amended to 1401/02/11))رسمی
- ekhtebar.ir — republication of the Executive Regulation of the Customs Affairs Law (Cabinet, 1391/12/06, amendments to 1396/10/20)(1391/12/06 (as amended to 1396/10/20))رسمی
- Mehr News Agency — Ministry of Economy: AI for fast clearance (smart green lane plan)(1404/08/14 (2025-11-05))رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
- Taadol newspaper — IRICA deputy: average clearance time cut from 143 to 73 hours(1405/06/31 (2026-09-22))رسانهٔ خبری
- Mehr News Agency — new customs instruction to reduce stoppage at borders(1405/07/25 (2026-10-17))رسانهٔ وابسته به حکومت ایران
بر پایه قانون امور گمرکی (۱۳۹۰ با اصلاحات) و آییننامه اجرایی آن که متن کامل آنها خوانده شد، و گزارشهای خبری تاریخدار برای تغییرات ۱۴۰۵. سایتهای دولتی مانند irica.ir، epl.irica.ir، ntsw.ir و tpo.ir هنگام بررسی در دسترس نبودند؛ مواردی که به آنها وابسته است «گزارش ثانویه» علامت خوردهاند.