فرآوردههای نفتی و گاز مایع به افغانستان
سوخت بزرگترین گروه صادرات ایران به افغانستان است (گازوئیل، بنزین، گاز مایع). رقبای اصلی روسیه، ترکمنستان و قزاقستاناند و واردات ریلی سوخت روسیه و بلاروس در فصل نخست ۲۰۲۶ بیش از ۵۰ درصد رشد کرد. مجوز صادرات فرآورده در ایران تابع مقررات خاص وزارت نفت است و جزئیات آن در این پژوهش تأیید نشد.
انتشار: آخرین بررسی: وضعیت اطلاعات:جاری
سطح اطمینان: متوسط
اطلاعات تاریخدار است و مقررات طرفین مرز ممکن است ناگهان تغییر کند. محدودیتهای بانکی و تحریمها فقط بهصورت واقعیت بیان شدهاند. پیش از ارسال، وضعیت مرز و الزامات روز را از گمرک و طرف تجاری استعلام کنید.
کد HS و تعرفه
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
گازوئیل و نفت سفید و نفت کوره زیر سرفصل ۲۷۱۰ (فصل ۲۷ «سوختهای معدنی، روغنهای معدنی…») و گاز مایع زیر ۲۷۱۱ قرار میگیرند.
سند: HS 2022 — مرجع: World Customs Organization
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
میانگین تعرفهٔ تثبیتشدهٔ (سقف تعهدشده در WTO) افغانستان برای گروه «فرآوردههای نفتی» 13.3 درصد و حداکثر آن 15 درصد است (پوشش تثبیت 100 درصد). این سقف است، نه نرخ اعمالشده.
سند: World Tariff Profiles 2026, Part A.2 — تاریخ: 2026 — مرجع: WTO
- آمار یا اطلاعیه رسمینیازمند تأیید از مرجع رسمی
تعرفهٔ اعمالشدهٔ هر ردیف افغانستان در منابع رسمی در دسترس پیدا نشد: پروفایل تعرفهٔ WTO ۲۰۲۶ فقط نرخهای تثبیتشده (بانددار) را دارد و آخرین میانگین تعرفهٔ اعمالشده در پایگاه WTO مربوط به ۲۰۱۸ (۶٫۵ درصد ساده) است. نرخ ردیف کالای خود را از گمرک افغانستان یا Market Access Map استعلام کنید.
تاریخ: 2026 — مرجع: WTO / ITC / UNCTAD
مدارک صادرات
- رویه گزارششدهجاری
در ایران صادرات با اظهارنامهٔ صادراتی در سامانهٔ گمرک و بر پایهٔ قانون امور گمرکی ۱۳۹۰ انجام میشود؛ جزئیات مدارک (کارت بازرگانی، سیاههٔ فروش، پروانهٔ صادراتی) در دانشنامهٔ ترخیص همین سایت آمده است. سایتهای گمرک و سامانهٔ جامع تجارت در این پژوهش در دسترس نبودند.
مرجع: Iran Customs Administration (IRICA)
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
مدارک رایج محمولهٔ سوخت: سیاهه، گواهی کیفیت و کمیت بازرس، گواهی مبدأ، CMR یا بارنامهٔ ریلی؛ فهرست کامل الزامی ایران برای این گروه تأیید نشد.
مجوزها (ایران و افغانستان)
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
صادرات فرآوردههای نفتی از ایران مستلزم مجوز وزارت نفت یا شرکت ملی پالایش و پخش گزارش شده است؛ جزئیات و مرجع صدور نیازمند تأیید از مرجع رسمی است.
مرجع: Ministry of Petroleum (Iran)
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
در سوی افغانستان، طبق راهنمای ۲۰۱۳ کالاهای محدود به تأییدیهٔ نهاد ناظر یا گواهی آزمایشگاهی نیاز دارند؛ مجوز فعلی واردات سوخت در منابع خواندهشده یافت نشد و نیازمند تأیید از مرجع رسمی است.
تاریخ: 2013-01
استانداردها
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
ادارهٔ ملی استندرد افغانستان (ANSA) طبق صفحهٔ عضویت ایزو در نوامبر ۲۰۲۵ به «ادارهٔ استندرد و کیفیت افغانستان» (ASQA) تغییر نام داد؛ این نهاد کالاهای وارداتی را در بنادر مرزی آزمایش و موارد غیرمنطبق را مرجوع میکند.
تاریخ: آبان/آذر ۱۴۰۴ · 2025-11 — مرجع: ASQA (formerly ANSA)
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
ANSA از ۲۰۱۳ کمیتهٔ فنی «فرآوردههای نفتی» داشته است؛ حد مشخصات الزامی (گوگرد، نقطهٔ اشتعال) برای واردات در منابع در دسترس یافت نشد و باید از ASQA استعلام شود.
تاریخ: 2013-01
اظهار گمرکی
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
گمرک افغانستان اظهارنامه را در سامانهٔ ASYCUDA World پردازش میکند؛ گزارش آنکتاد (۲۰۱۹) میگوید کنترل ارزش گمرکی در این سامانه بیش از ۹۰ درصد تجارت را پایش میکند. این آمار قدیمی است.
تاریخ: 2019-07 — مرجع: Afghanistan Customs Department / UNCTAD
- رویه گزارششدهجاری
وزارت مالیهٔ افغانستان (۲۷ مرداد ۱۴۰۱) اعلام کرد هیچ شرکتی حق ندارد کالا را به نام شرکت دیگر وارد کند و برای شرکتها حساب کاربری ASYCUDA ایجاد کرد تا ترخیص را از دفتر خود یا از خارج انجام دهند.
تاریخ: ۲۷ مرداد ۱۴۰۱ · 2022-08-18 — مرجع: Ministry of Finance (Afghanistan)
مرزهای مناسب
- رویه گزارششدهجاری
دوغارون–اسلامقلعه مسیر اصلی جادهای به هرات و غرب افغانستان است (حدود ۶۰ درصد صادرات طبق مقام منطقهٔ آزاد دوغارون).
تاریخ: ۱۰ آذر ۱۴۰۴ · 2025-12-01
- رویه گزارششدهجاری
میلک–زرنج برای جنوب و جنوبغرب (نیمروز، هلمند، قندهار) مناسب است؛ مسیر دوم با ظرفیت حدود ۱۰۰۰ وسیله در روز اعلام شده است.
تاریخ: ۱۷ دی ۱۴۰۴ · 2026-01-07
- رویه گزارششدهجاری
راهآهن خواف–هرات (تا ایستگاه روزنک) برای محمولهٔ فله و سوخت؛ اولین محمولهٔ گازوئیل در آبان ۱۴۰۴ رسید.
تاریخ: ۵ آبان ۱۴۰۴ · 2025-10-27
هزینهها (گمرکی و حمل)
- آمار یا اطلاعیه رسمیجاری
میانگین تعرفهٔ تثبیتشدهٔ (سقف تعهدشده در WTO) افغانستان برای گروه «فرآوردههای نفتی» 13.3 درصد و حداکثر آن 15 درصد است (پوشش تثبیت 100 درصد). این سقف است، نه نرخ اعمالشده.
سند: World Tariff Profiles 2026, Part A.2 — تاریخ: 2026 — مرجع: WTO
- تجربه بازارجاری
هزینهٔ حمل فقط بهصورت گزارش بازار در دست است: یک شرکت حمل در کابل (خرداد ۱۴۰۵) گفت کرایهٔ هر کانتینر کالا به افغانستان پیش از بحران هرمز ۳۰۰۰ تا ۳۶۰۰ دلار بود و به بیش از ۷۰۰۰ و برای برخی کالاها بیش از ۱۱۰۰۰ دلار رسید. نرخ حمل جادهای ایران–افغانستان از منبع معتبر یافت نشد.
تاریخ: ۴ خرداد ۱۴۰۵ · 2026-05-25
محدودیتها و ممنوعیتها
- تحلیلنیازمند تأیید از مرجع رسمی
هیچ ممنوعیت صادراتی جاری ایران ویژهٔ سوخت به افغانستان در منابع یافتشده تأیید نشد؛ صادرات فرآورده تابع مقررات خاص است و ممکن است بدون اطلاع قبلی تغییر کند.
تشریفات واردات در افغانستان
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
راهنمای واردات افغانستان (ژانویهٔ ۲۰۱۳، پیش از ۲۰۲۱) این مدارک را برای ترخیص نهایی فهرست میکند: بارنامه یا «بارنامهٔ» جادهای افغانی، سیاههٔ تجاری تفصیلی، فهرست بستهبندی، بیمهنامه، جواز کسب، تصدیق مالیاتی، گواهی آزمایشگاهی/استاندارد/بهداشتی برای کالاهای محدود، رسید ترمینال و گواهی مبدأ. فهرست فعلی نیازمند تأیید از مرجع رسمی است.
تاریخ: 2013-01 — مرجع: Afghanistan Customs Department
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
طبق همان راهنمای ۲۰۱۳، بازرگان پس از ثبت در ثبت مرکزی (ACBR) باید جواز تجارت را از ریاست جوازدهی وزارت تجارت بگیرد؛ واردکنندهٔ بدون جواز بهجای ۲ درصد، ۳ درصد مالیات ثابت میپرداخت. اعتبار این قواعد در دورهٔ طالبان نیازمند تأیید از مرجع رسمی است.
تاریخ: 2013-01 — مرجع: Ministry of Industry and Commerce (Afghanistan)
- رویه گزارششدهنیازمند تأیید از مرجع رسمی
مالیاتهای جانبی واردات در راهنمای ۲۰۱۳: مالیات ثابت ۲ درصد (یا ۳ درصد بدون جواز) و مالیات بر عواید کسب (BRT) ۲ درصد، هر دو بر مجموع ارزش گمرکی و حقوق گمرکی، بهعلاوهٔ ۲ درصد حقوق گمرکی برای سرهمیاشت (بهجز مواد غذایی). نرخهای فعلی نیازمند تأیید از مرجع رسمی است.
تاریخ: 2013-01 — مرجع: Afghanistan Customs Department
پرداخت
- متن رسمیجاری
مجوز عمومی ۲۰ اوفک آمریکا (۶ اسفند ۱۴۰۰) معاملات تجاری مربوط به افغانستان، از جمله واردات و صادرات و پرداخت عوارض و مالیات به نهادهای حاکم، را مجاز میکند، اما انتقال مالی به طالبان، شبکهٔ حقانی یا اشخاص تحریمی را مجاز نمیکند (جز پرداخت مالیات، عوارض و هزینههای مشابه).
سند: OFAC Afghanistan-related GL 20; FAQ 992 — تاریخ: ۶ اسفند ۱۴۰۰ · 2022-02-25 — مرجع: US Treasury OFAC
- رویه گزارششدهجاری
تحریمهای سازمان ملل علیه ایران در ۶ مهر ۱۴۰۴ (۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵) با سازوکار «اسنپبک» بازگشت؛ اتحادیهٔ اروپا و بریتانیا تحریمهای موازی از جمله علیه بانک مرکزی ایران اعمال کردند. پیش از هر معامله، طرفین را با فهرستهای تحریم (از جمله فهرست ۱۹۸۸ شورای امنیت) غربال کنید و مشاورهٔ حقوقی بگیرید.
تاریخ: ۶ مهر ۱۴۰۴ · 2025-09-28 — مرجع: UN Security Council
- رویه گزارششدهجاری
حواله در افغانستان شبکهٔ غیررسمی انتقال پول مبتنی بر اعتماد است و طبق گزارش نیو امریکا (۲۰۲۲) بین ۵۰ تا ۹۰ درصد تراکنشها بسته به ولایت از این راه انجام میشود. بانک مرکزی افغانستان صرافان و ارائهدهندگان خدمات پولی را جواز میدهد؛ استفاده از حوالهدار بیجواز یا انتقال برای اشخاص تحریمی غیرقانونی و پرخطر است و ضوابط ارزی ایران نیز باید رعایت شود.
تاریخ: 2022-09-14 — مرجع: Da Afghanistan Bank
تقاضا و رقبا
- رویه گزارششدهجاری
وزارت تجارت افغانستان گازوئیل، بنزین و گاز را در صدر واردات از ایران در شش ماه نخست ۱۴۰۴ ذکر کرد.
تاریخ: ۷ مهر ۱۴۰۴ · 2025-09-29
- رویه گزارششدهجاری
رویترز (فروردین ۱۴۰۵): واردات ریلی سوخت از روسیه و بلاروس به افغانستان و آسیای مرکزی در ژانویه تا مارس ۲۰۲۶ بیش از ۵۰ درصد رشد کرد و به ۳٫۳۴۷ میلیون تن رسید؛ جنگ ایران عرضهٔ خاورمیانه را کاهش داده بود.
تاریخ: ۲۷ فروردین ۱۴۰۵ · 2026-04-16
- رویه گزارششدهجاری
فرآوردههای سوختی از اقلام اصلی صادرات آسیای مرکزی (از جمله ترکمنستان و قزاقستان) به افغانستاناند؛ تجارت آسیای مرکزی با افغانستان از ۱٫۷۹ میلیارد دلار در ۲۰۲۴ به ۲٫۴ میلیارد در ۲۰۲۵ رسید.
تاریخ: ۲ فروردین ۱۴۰۵ · 2026-03-22
مشکلات رایج
- تحلیلجاری
قیمت و موجودی سوخت ایران در دورهٔ جنگ ۱۴۰۴–۱۴۰۵ متغیر بود و ممکن است عرضهٔ صادراتی را محدود کند (تحلیل بر پایهٔ گزارش رویترز).
- تجربه بازارجاری
اختلال هرمز در ۱۴۰۵ عرضهٔ دریایی منطقه را مختل کرد و بازرگانان افغان به مسیرهای طولانیتر آسیای مرکزی روی آوردند.
تاریخ: 2026-05-25
چکلیست بازرگان
- ردیف تعرفهٔ HS و نرخ فعلی حقوق گمرکی افغانستان را پیش از قیمتدهی از گمرک افغانستان یا Market Access Map استعلام کنید.
- مشخصات کالا را با استاندارد ملی افغانستان (ASQA) تطبیق دهید و گواهی آزمایشگاهی معتبر همراه کنید.
- نام گیرنده، کد HS، وزن و تعداد را در سیاهه، فهرست بستهبندی، گواهی مبدأ و سند حمل یکسان بنویسید.
- تعهد ارزی صادرات در ایران و ممنوعیتها یا عوارض صادراتی روز را پیش از قرارداد بررسی کنید.
- طرف افغان، بانک و صراف را با فهرستهای تحریم غربال کنید و فقط از مسیرهای پرداخت قانونی و دارای جواز استفاده کنید.
- مجوز صادرات فرآورده را از وزارت نفت/شرکت ملی پالایش و پخش استعلام کنید.
پرسشهای متداول
- رقبای اصلی ایران در بازار سوخت افغانستان کیست؟
- روسیه و بلاروس (ریلی از آسیای مرکزی)، ترکمنستان و قزاقستان؛ واردات ریلی روسیه و بلاروس در فصل نخست ۲۰۲۶ بیش از ۵۰ درصد رشد کرد.
منابع
- World Customs Organization — HS Nomenclature 2022 edition(HS 2022 edition)رسمی
- WTO/ITC/UNCTAD — World Tariff Profiles 2026: Afghanistan(2026 (file dated 2026-06-15))رسمی
- WTO Tariff & Trade Data — Afghanistan profile(accessed 2026-11-11 (latest applied-tariff year shown: 2018))رسمی
- ekhtebar.ir (republication of Iran Customs Affairs Law 1390, as amended)(1390-08-22 (2011-11-13), amended)رسمی
- An Inventory to Importing Goods into Afghanistan (pre-2021 guide, hosted by Türkiye Ministry of Trade)(2013-01)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- ISO — member body page, Afghanistan Standard and Quality Authority (read via search excerpt; page blocked to direct fetch)(accessed 2026-11-11)رسمی
- Pajhwok Afghan News (citing ASQA)(2026-04-09)رسانهٔ خبری
- UNCTAD ASYCUDA Programme — ASYCUDA in Action: Afghanistan(2019-07)رسمی
- Pajhwok Afghan News (citing Ministry of Finance)(2022-08-18)رسانهٔ خبری
- نبض بورس (به نقل از ایسنا)(1404-09-10 (2025-12-01))رسانهٔ خبری
- Afghanistan International(2026-01-08)رسانهٔ خبری
- Afghanistan International(2025-10-27)رسانهٔ خبری
- Afghanistan International(2026-05-25)رسانهٔ خبری
- US Treasury OFAC — FAQ 992 (Afghanistan General License 20)(2022-02-25)رسمی
- The National(2025-09-19)رسانهٔ خبری
- Iran Watch (republication of US State Department statement)(2025-09-27/28)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- New America(2022-09-14)مرجع عمومی (ویکیپدیا)، آخرین گزینه
- Da Afghanistan Bank — Non-Banking Financial Institutions Supervision Department(undated (directorate set up end of 1398))رسمی
- Pajhwok Afghan News(2025-09-29)رسانهٔ خبری
- Pajhwok Afghan News (citing Reuters)(2026-04-16)رسانهٔ خبری
- The Times of Central Asia(2026-03-22)رسانهٔ خبری